ექსპერიმენტი: ოფიციალურად დაშვებული სისასტიკე
1932 წელს, აშშ-ში, ალაბამას შტატში დაიწყო კვლევა, რომელიც ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე ბნელ სამედიცინო ექსპერიმენტად იქცა.
მას ეწოდებოდა „ტასკიგის სიფილისის კვლევა“ — და ოფიციალურად ის სამედიცინო დაკვირვებად იყო წარმოდგენილი.
რეალურად კი ეს იყო ადამიანებზე ჩატარებული ხანგრძლივი ექსპერიმენტი, რომელიც 40 წელი გაგრძელდა.
ვინ იყვნენ „პაციენტები“
კვლევაში მონაწილეობდა 600 აფროამერიკელი მამაკაცი:
- უმეტესობა ღარიბი
- უმეტესობა გაუნათლებელი
- ბევრი მათგანი ექიმს უსიტყვოდ ენდობოდა
მათ უთხრეს, რომ:
„სისხლის ცუდ დაავადებას“ მკურნალობდნენ
სიფილისი არც უხსენებიათ.
მკურნალობა — საერთოდ არ ყოფილა.
რა იყო ექსპერიმენტის რეალური მიზანი
ექიმებს სურდათ გაეგოთ:
როგორ ვითარდება სიფილისი ადამიანის ორგანიზმში, თუ მას საერთოდ არ უმკურნალებ.
ამიტომ:
- პაციენტებს არ ეუბნებოდნენ დიაგნოზს
- არ აძლევდნენ მკურნალობას, მაშინაც კი, როცა ის უკვე არსებობდა
- სპეციალურად აჩერებდნენ მათ სხვა ექიმებთან მისვლას
ყველაფერი ხდებოდა ოფიციალური სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში.
ყველაზე შემაძრწუნებელი მომენტი
1940-იან წლებში სიფილისის მკურნალობა უკვე შესაძლებელი გახდა პენიცილინით.
ეს წამალი ფართოდ გამოიყენებოდა და სიცოცხლეს რეალურად იხსნიდა.
მაგრამ ტასკიგის ექსპერიმენტში მონაწილე პაციენტებს:
- განზრახ არ აძლევდნენ პენიცილინს
- მალავდნენ ინფორმაციას
- კვლევის გაგრძელებას ადამიანების სიცოცხლეზე მაღლა აყენებდნენ
ეს უკვე აღარ იყო უცოდინრობა.
ეს იყო ცნობიერი არჩევანი.
ვინ ატარებდა ექსპერიმენტს
ექსპერიმენტი ტარდებოდა:
- აშშ-ის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სამსახურის მიერ
- ლიცენზირებული ექიმების მონაწილეობით
- სახელმწიფო დაფინანსებით
არავინ არღვევდა კანონს.
კანონი უბრალოდ არ ითვალისწინებდა პაციენტის უფლებებს.
შედეგები
კვლევის განმავლობაში:
- ბევრი პაციენტი გარდაიცვალა
- დაავადება გადაედო მათ მეუღლეებს
- დაიბადნენ ბავშვები თანდაყოლილი სიფილისით
ექსპერიმენტი დასრულდა მხოლოდ 1972 წელს,
როდესაც ჟურნალისტმა ინფორმაცია გაასაჯაროვა.
საზოგადოება შოკში ჩავარდა.
სახელმწიფო — იძულებული გახდა ეღიარებინა დანაშაული.
ეთიკის სრული კრახი
ტასკიგის ექსპერიმენტმა საბოლოოდ დაამტკიცა:
- კანონი შეიძლება იყოს არაეთიკური
- ექიმი შეიძლება იქცეს დამკვირვებლად და არა დამცველად
- მეცნიერება, კონტროლის გარეშე, ადვილად კარგავს ადამიანურ სახეს
სწორედ ამის შემდეგ დაინერგა:
- ინფორმირებული თანხმობის სავალდებულო პრინციპი
- ბიოეთიკის კომიტეტები
- მკაცრი კონტროლი სამედიცინო კვლევებზე
მაგრამ ეს ყველაფერი დაგვიანებული გაკვეთილი იყო.
ტასკიგის ექსპერიმენტი გვახსენებს ერთ საშიშ ჭეშმარიტებას:
როცა ექიმი კანონს ემორჩილება, მაგრამ სინდისს არა —
მედიცინა იქცევა ინსტრუმენტად და არა დახმარებად.
და ისტორია გვავალდებულებს ვიკითხოთ არა მხოლოდ
„შეიძლება თუ არა?“,
არამედ ყოველთვის —
„რის ფასად?“
ქვემოთ ნმოკლე სიუჟეტი ტასკიგის ექსპერიმენტზე:
სტატიაში გამოყენებული ფოტოები აღებულია Wikimedia Commons და წარმოადგენს საჯარო მასალას.
თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.
