გამქრალი შედევრები: ხელოვნების ისტორიის ყველაზე იდუმალი ძარცვები

საუკუნეების განმავლობაში, კაცობრიობის გენიის უდიდესი ქმნილებები მხოლოდ აღფრთოვანების საგანი როდი იყო. ხელოვნების ნიმუშები ხშირად ხდებოდა ომების ნადავლი, კრიმინალური კლანების სამიზნე და გიჟური ამბიციების მსხვერპლი. ზოგიერთი მათგანის გაუჩინარება დღემდე კაცობრიობის უდიდეს თავსატეხად რჩება, სადაც ერთმანეთშია გადახლართული პოლიტიკური ინტრიგები, კრიმინალური გენიალურობა და მისტიკა.

ამ სტატიაში მოგიყვებით ხელოვნების ისტორიაში ორ ყველაზე მასშტაბურ და იდუმალ გაუჩინარებაზე, რომელთა კვალს გამომძიებლები დღემდე უშედეგოდ ეძებენ.

ქარვის ოთახი: მეორე მსოფლიო ომის დროს გამქრალი „მსოფლიოს მერვე საოცრება“

თუ არსებობს კულტურული განძი, რომლის ძებნამაც ათეულობით მკვლევრის, დეტექტივისა და განძის მაძიებლის სიცოცხლე შეიწირა, ეს ქარვის ოთახია (The Amber Room).

შექმნის ისტორია და სიდიადე

სამუშაოები XVIII საუკუნის დასაწყისში პრუსიაში დაიწყო, თუმცა საბოლოოდ ოთახი პრუსიის მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ I-მა რუსეთის იმპერატორ პეტრე პირველს აჩუქა, როგორც დიპლომატიური მეგობრობის სიმბოლო. ეკატერინეს სასახლეში (სანქტ-პეტერბურგთან ახლოს) ოთახი კიდევ უფრო განავრცეს და გადააკეთეს.

ეს იყო დაახლოებით 55 კვადრატული მეტრის ფართობის სივრცე, რომელიც მთლიანად მოპირკეთებული იყო ნატურალური ქარვის პანელებით, ოქროს ფოთლებით, ძვირფასი თვლებითა და სარკეებით. როდესაც ოთახში სანთლებს ანთებდნენ, ქარვა საოცარ, თბილ, „ცეცხლოვან“ ნათებას გამოსცემდა, რის გამოც მას თანამედროვეებმა „მსოფლიოს მერვე საოცრება“ უწოდეს.

---

ნაცისტების ნადავლი და გაუჩინარება

1941 წელს, როდესაც ნაცისტური გერმანია საბჭოთა კავშირში შეიჭრა, ეკატერინეს სასახლის კურატორებმა სცადეს ქარვის პანელების დამალვა და მათზე შპალერი გადააკრეს. თუმცა, გერმანელმა ჯარისკაცებმა, რომლებიც ხელოვნების ექსპერტებით იყვნენ დაკომპლექტებულნი, ხერხს მარტივად მიუხვდნენ. მათ ოთახი სულ რაღაც 36 საათში დაშალეს, ყუთებში ჩაალაგეს და გერმანიაში, კენიგსბერგის ციხესიმაგრეში (დღევანდელი კალინინგრადი) გადაიტანეს.

1945 წელს, როდესაც წითელი არმია კენიგსბერგს უახლოვდებოდა, ციხესიმაგრე დაიბომბა. ამის შემდეგ ქარვის ოთახის კვალი სამუდამოდ გაქრა.

ძირითადი ვერსიები: სად არის განძი?

• ხანძრის ვერსია: ოფიციალური საბჭოთა ვერსიით, კენიგსბერგის ციხესიმაგრის დაბომბვისას გაჩნდა ხანძარი და ფისოვანი სტრუქტურის გამო ქარვა მთლიანად დაიწვა.
• საიდუმლო ბუნკერები: ბევრი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ნაცისტებმა პანელები დაბომბვამდე გაიტანეს და გერმანიის, ავსტრიის ან ჩეხეთის მიწისქვეშა შახტებში/ბუნკერებში გადამალეს.
• ზღვაშ ჩაძირვის ვერსია: არსებობს მოსაზრება, რომ ყუთები დატვირთეს გერმანულ გემზე „ვილჰელმ გუსტლოფი“, რომელიც საბჭოთა წყალქვეშა ნავმა ჩაძირა ბალტიის ზღვაში.

მისტიკური ფაქტი: არსებობს ლეგენდა „ქარვის ოთახის წყევლაზე“. რამდენიმე ადამიანი, ვინც მის ძებნასთან ან კენიგსბერგში მის შენახვასთან იყო დაკავშირებული (მათ შორის მუზეუმის დირექტორი ალფრედ როდე და ცნობილი განძის მაძიებელი გეორგ შტაინი), უცნაურ და გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა.

დღეს ეკატერინეს სასახლეში ოთახის ზუსტი ასლია აღდგენილი, თუმცა ორიგინალის პოვნა კვლავ ხელოვნების დეტექტივების მთავარ ოცნებად რჩება.

იზაბელა სტიუარტ გარდნერის მუზეუმის ძარცვა: ისტორიაში ყველაზე დიდი ხელოვნების ნიმუშების ქურდობა

თუ ქარვის ოთახის გაუჩინარება ომის ქაოსს უკავშირდება, ბოსტონში (აშშ) მომხდარი ფაქტი წმინდა წყლის კრიმინალური გენიალურობის (და მუზეუმის დაცვის გულუბრყვილობის) შედეგია. ეს არის ისტორიაში ყველაზე ძვირადღირებული კერძო ძარცვა, რომლის დროსაც 500 მილიონ დოლარზე მეტი ღირებულების შედევრები დაიკარგა.

საბედისწერო ღამე: 1990 წლის 18 მარტი

წმინდა პატრიკის დღის აღნიშვნის შემდეგ, ბოსტონი წყნარ ღამეს ათენებდა. დილის 01:24 საათზე, იზაბელა სტიუარტ გარდნერის მუზეუმის კარს ორმა მამაკაცმა მიუკაკუნა. მათ პოლიციის ფორმა ეცვათ და განაცხადეს, რომ ეზოში ჩხუბის შესახებ მიიღეს შეტყობინება.

დაცვის თანამშრომელმა დაარღვია მუზეუმის მკაცრი პროტოკოლი და „პოლიციელები“ შენობაში შემოუშვა. რამდენიმე წამში ყალბმა სამართალდამცავებმა დაცვას ხელბორკილები დაადეს, პირზე წებოვანი ლენტი გაუკრეს და სარდაფში ჩაკეტეს. ქურდებს არანაირი იარაღი არ გამოუყენებიათ.

---

81 წუთი მუზეუმში და წაღებული შედევრები

ბოროტმოქმედებმა მუზეუმში თითქმის საათნახევარი დაყვეს. ისინი არ ჩქარობდნენ, სათვალთვალო კამერების ჩანაწერებიც კი წაიღეს, თუმცა მოძრაობის სენსორების მონაცემები დარჩათ. მათ სულ 13 ხელოვნების ნიმუში მოიპარეს.

მათ შორის იყო ხელოვნების ისტორიის ნამდვილი შედევრები:

1. იოჰანეს ვერმერი – „კონცერტი“: მსოფლიოში სულ ვერმერის 34-მდე ნახატია ცნობილი, რაც ამ დანაკარგს კატასტროფულს ხდის.
2. რემბრანდტი – „ქარიშხალი გალილეის ზღვაზე“: გენიალური ნიდერლანდელის ერთადერთი საზღვაო პეიზაჟი. ქურდებმა ის ჩარჩოდან უხეშად, დანით ამოჭრეს.
3. ედუარდ მანე – „ჩოჩორი ტორტონის კაფეში“.
4. დეგასა და ფლინკსის ნამუშევრები.

მოპარული ნახატი	ავტორი	სავარაუდო ღირებულება
„კონცერტი“	იოჰანეს ვერმერი	$250,000,000+
„ქარიშხალი გალილეის ზღვაზე“	რემბრანდტი	$100,000,000+
„ლანდშაფტი ობელისკით“	გოვერტ ფლინკი	$5,000,000+

---

გამოძიება და ცარიელი ჩარჩოები

გამოძიებაში ჩაერთო გამოძიების ფედერალური ბიურო (FBI). შემოწმდა ირლანდიური მაფიის, იტალიური კოზა ნოსტრასა და ადგილობრივი წვრილმანი ქურდების კვალი. გამოვლინდა რამდენიმე ეჭვმიტანილი (მათ შორის კრიმინალები ბობი დონატი და რობერტ ჯენტილე), თუმცა ნახატები ვერსად იპოვეს. ბევრი ეჭვმიტანილი ისე გარდაიცვალა ან მოკლეს კლანური გარჩევებისას, რომ საიდუმლო საფლავში წაიღეს.

მუზეუმმა დააწესა 10 მილიონი დოლარის ჯილდო ნებისმიერი ინფორმაციისთვის, რომელიც ნახატების უვნებლად დაბრუნებას უზრუნველყოფს, თუმცა დღემდე არცერთი ხელოვანების მინუში არ გამოჩენილა.

მუზეუმის დამფუძნებლის, იზაბელა გარდნერის ანდერძის თანახმად, ექსპოზიციაში არაფრის შეცვლა არ შეიძლება. ამიტომ, დღეს ბოსტონში ჩასულ დამთვალიერებლებს კედლებზე ზუსტად იმ ადგილებში, სადაც შედევრები ეკიდა, ცარიელი ჩარჩოები ხვდებათ – როგორც იმედისა და ამავდროულად დიდი კულტურული ტრაგედიის სიმბოლო.

რატომ არის რთული მოპარული შედევრების გაყიდვა?

ხშირად ისმის კითხვა: რაში სჭირდებათ ქურდებს ისეთი ნახატები, რომლებსაც აუქციონზე ვერასდროს გაიტანენ? ხელოვნებათმცოდნეებისა და კრიმინალისტების თქმით, ასეთი დონის შედევრები რამდენიმე მიზნით იპარება:

• შავი ბაზრის ვალუტა: მაფიოზური კლანები ნახატებს იყენებენ როგორც გარანტს (გირაოს) ნარკოტიკების ან იარაღის დიდი პარტიების შეძენისას ტრანზაქციების საწარმოებლად.
• გარიგება იუსტიციასთან: კრიმინალები ხშირად ინახავენ ნახატებს „შავი დღისთვის“, რათა მომავალში დაპატიმრების შემთხვევაში, სახელმწიფოს ნახატის დაბრუნების სანაცვლოდ სასჯელის შემცირება ან გაუქმება მოსთხოვონ.
• ექსცენტრული კოლექციონერები: ყველაზე ნაკლებად სავარაუდო, თუმცა არსებული ვერსიით, ნახატები მიწისქვეშა ბუნკერებში აქვთ გამოკეტილი მილიარდერებს, რომლებიც მხოლოდ საკუთარი თვალისთვის ტკბებიან ამ სილამაზით.

მიუხედავად იმისა, რომ ათწლეულები გავიდა, ამ საქმეებზე ხანდაზმულობის ვადა არ არსებობს. საერთაშორისო საგამოძიებო უწყებები და ხელოვნების დეტექტივები კვლავაც აგრძელებენ მუშაობას, რადგან ისტორიამ იცის შემთხვევები, როდესაც დაკარგული შედევრები ნახევარი საუკუნის შემდეგ სრულიად შემთხვევით, ძველ სხვენში ან საიდუმლო კედლის მიღმა უპოვიათ.

სტატიაში გამოყენებული ფოტოები აღებულია Wikimedia Commons-დან და წარმოადგენს საჯარო მასალას.

თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.