ანტიკითერას მექანიზმი: ძველბერძნული კომპიუტერი
კაცობრიობის ისტორია სავსეა აღმოჩენებით, რომლებიც ჩვენს წარმოდგენებს წარსულზე რადიკალურად ცვლის. თუმცა, არსებობს ერთი ნივთი, რომელმაც მეცნიერები შოკში ჩააგდო და აიძულა ისინი, ხელახლა გადაეფასებინათ ანტიკური სამყაროს ტექნოლოგიური შესაძლებლობები. ეს არის ანტიკითერას მექანიზმი — მოწყობილობა, რომელსაც ხშირად „მსოფლიოს პირველ კომპიუტერს“ უწოდებენ.
საიდუმლო აღმოჩენა ზღვის ფსკერიდან
ყველაფერი 1900 წელს დაიწყო, როდესაც ბერძენმა მყვინთავებმა კუნძულ ანტიკითერას მახლობლად, ზღვის ფსკერზე, ძველი რომაული გემის ნამსხვრევები აღმოაჩინეს. გემი, რომელიც ძვ.წ. I საუკუნით თარიღდებოდა, სავსე იყო ძვირფასი ქანდაკებებითა და სამკაულებით. თუმცა, აღმოჩენილ ნივთებს შორის იყო ერთი შეხედვით უმნიშვნელო, კოროზიისგან შეჭმული ბრინჯაოს ნატეხი.
მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ, არქეოლოგმა ვალერიოს სტაისმა შეამჩნია, რომ ამ „ნატეხს“ შიგნით კბილანები ჰქონდა. იმ დროს ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ ეს ნივთი იმაზე რთული იყო, ვიდრე ნებისმიერი სხვა მოწყობილობა, რომელიც კაცობრიობამ მომდევნო 1500 წლის განმავლობაში შექმნა.
საოცარი ინჟინერია: რა იმალება კორპუსის შიგნით?
ანტიკითერას მექანიზმი თავდაპირველად ხის ყუთში იყო მოთავსებული და ზომით ფეხსაცმლის ყუთს არ აღემატებოდა. მას ჰქონდა წინა და უკანა ციფერბლატები, რომლებიც დაფარული იყო წარწერებით — ერთგვარი „გამოყენების ინსტრუქციით“.
თანამედროვე რენტგენულმა და ტომოგრაფიულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მექანიზმი შედგებოდა მინიმუმ 30 ბრინჯაოს კბილანასგან. ეს კბილანები იმდენად ზუსტად იყო ერთმანეთთან დაკავშირებული, რომ მათი საშუალებით შესაძლებელი იყო რთული მათემატიკური გამოთვლების წარმოება. ასეთი დონის დიფერენციალური გადაცემათა კოლოფები ევროპაში მხოლოდ XIV საუკუნის ასტრონომიულ საათებში გამოჩნდა.
რისთვის გამოიყენებოდა „ანტიკური კომპიუტერი“?
ეს მოწყობილობა არ იყო უბრალოდ საათი. ეს იყო ნამდვილი ასტრონომიული კალკულატორი. მისი მთავარი ფუნქციები მოიცავდა:
- პლანეტების მოძრაობის პროგნოზირება: მექანიზმი აჩვენებდა მზის, მთვარისა და იმ დროისთვის ცნობილი ხუთი პლანეტის (მერკური, ვენერა, მარსი, იუპიტერი, სატურნი) მდებარეობას ცაზე.
- მთვარის ფაზები: მოწყობილობა ზუსტად ითვლიდა მთვარის კალენდარს და აჩვენებდა მთვარის ფაზების ცვლილებას.
- დაბნელებების პროგნოზირება: მექანიზმს შეეძლო წინასწარ ეთქვა, როდის მოხდებოდა მზის ან მთვარის დაბნელება, თანაც კონკრეტული დროისა და ფერის სიზუსტით.
- ოლიმპიური თამაშების კალენდარი: ერთ-ერთი ციფერბლატი ეძღვნებოდა პანელინური თამაშების (მათ შორის ოლიმპიადის) ოთხწლიან ციკლს.
ვინ იყო მისი ავტორი?
მეცნიერებს შორის დღემდე მიმდინარეობს დებატები იმის შესახებ, თუ ვინ შექმნა ეს გენიალური მოწყობილობა. წარწერების ანალიზი მიუთითებს, რომ ის შესაძლოა კუნძულ როდოსზე ყოფილიყო დამზადებული. ბევრი მკვლევარი მას დიდ ბერძენ მათემატიკოსსა და გამომგონებელს — არქიმედეს უკავშირებს, ან მის სკოლას. მიუხედავად იმისა, რომ არქიმედე მექანიზმის შექმნამდე უფრო ადრე გარდაიცვალა, სავარაუდოა, რომ მოწყობილობა სწორედ მისი ტექნოლოგიური მემკვიდრეობის საფუძველზე შეიქმნა.
რატომ დაიკარგა ეს ცოდნა?
ანტიკითერას მექანიზმი გვიჩვენებს, რომ ძველი ბერძნები ძალიან ახლოს იყვნენ „სამრეწველო რევოლუციასთან“. თუმცა, ჩნდება ლოგიკური კითხვა: თუ მათ შეეძლოთ ასეთი რთული მანქანების შექმნა, რატომ არ გაგრძელდა ეს პროგრესი?
ისტორიკოსები მიიჩნევენ, რომ მსგავსი ნივთები ძალიან ძვირადღირებული და იშვიათი იყო. რომის იმპერიის აღზევებამ, ომებმა და შემდგომმა სოციალურმა ცვლილებებმა გამოიწვია ის, რომ ამ დონის ინჟინერიის ცოდნა უბრალოდ გაქრა. კაცობრიობას 1500 წელი დასჭირდა იმისათვის, რომ ტექნოლოგიურად კვლავ იმავე ნიშნულს მიახლოებოდა.
ანტიკითერას მექანიზმი – ათენის არქეოლოგიური მუზეუმის ექსპონატები
დასკვნა
ანტიკითერას მექანიზმი არის მტკიცებულება იმისა, რომ ადამიანის გონება ყოველთვის ისწრაფოდა სამყაროს კანონზომიერებების ამოხსნისკენ. ის გვახსენებს, რომ ისტორია ყოველთვის ხაზოვანი არ არის — ზოგჯერ ჩვენ ვკარგავთ დიდებულ ცოდნას და შემდეგ საუკუნეების განმავლობაში თავიდან ვიგონებთ მას.
დღეს ეს უნიკალური ექსპონატი ათენის ეროვნულ არქეოლოგიურ მუზეუმში ინახება და აგრძელებს მილიონობით ადამიანის გაოცებას თავისი იდუმალებითა და გენიალურობით.
თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.
