აუხსნელი ეპიდემია, რომელმაც სტრასბურგი მოიცვა

1518 წლის ზაფხულში ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური და შემზარავი მოვლენა მოხდა — ადამიანები მოულოდნელად იწყებდნენ ცეკვას და ვეღარ ჩერდებოდნენ. ისინი ქუჩებში დღეებისა და კვირების განმავლობაში მოძრაობდნენ, თითქოს უხილავი ძალა მართავდათ. ზოგი გონებას კარგავდა, ზოგი გამოფიტვისგან ეცემოდა, ზოგი კი იღუპებოდა კიდეც.

ისტორიამ ეს მოვლენა „სიკვდილის ცეკვის“ ან „ცეკვის ეპიდემიის“ სახელით შემოინახა. შემთხვევა მოხდა ქალაქ სტრასბურგში, რომელიც იმ დროს წმინდა რომის იმპერიის ნაწილი იყო, დღეს კი საფრანგეთს ეკუთვნის. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მოვლენიდან ხუთ საუკუნეზე მეტი გავიდა, მეცნიერები დღემდე ვერ თანხმდებიან, რა გახდა ამ უცნაური ეპიდემიის მიზეზი.

---

როგორ დაიწყო ყველაფერი

1518 წლის 14 ივლისს, სტრასბურგის ერთ-ერთ ვიწრო ქუჩაზე ქალი, სახელად ფრაუ ტროფეა (Frau Troffea), სახლიდან გამოვიდა და მოულოდნელად ცეკვა დაიწყო. თავიდან ეს ჩვეულებრივ უცნაურ საქციელად ჩათვალეს, მაგრამ პრობლემა მალე უფრო საშიში გახდა — ქალი საათობით ცეკვავდა და ვერ ჩერდებოდა.

მოწმეთა ცნობით, იგი იმდენად იყო გამოფიტული, რომ რამდენჯერმე დაეცა, მაგრამ მცირე დასვენების შემდეგ ისევ აგრძელებდა მოძრაობას. რამდენიმე დღეში მას სხვა ადამიანებიც შეუერთდნენ. კვირის ბოლოს უკვე ათეულობით მოქალაქე ცეკვავდა, ხოლო ერთი თვის შემდეგ — ასეულობით. ზოგიერთი ისტორიული წყარო 400-მდე მონაწილესაც ასახელებს.

---

ცეკვა, რომელიც სიკვდილით სრულდებოდა

ეს არ იყო მხიარული ფესტივალი ან ზეიმი. ადამიანები ტკივილს განიცდიდნენ. მათ ფეხები უსივდებოდათ, სისხლმდენი ჭრილობები უჩნდებოდათ, ზოგი გულის შეტევით კვდებოდა, ზოგი კი გამოფიტვისგან იღუპებოდა.

თანამედროვე ქრონიკები იუწყებიან, რომ პიკის პერიოდში დღეში 10-15 ადამიანი კვდებოდა. თუმცა ისტორიკოსები დღემდე კამათობენ, რამდენად ზუსტია ეს მონაცემები. ზოგი მკვლევარი ფიქრობს, რომ მსხვერპლის რაოდენობა გადაჭარბებულია, თუმცა ფაქტია — მოვლენა ნამდვილ პანიკად იქცა.

---

ქალაქის ხელისუფლების უცნაური გადაწყვეტილება

სტრასბურგის მმართველები ვერ ხვდებოდნენ, რა ხდებოდა. იმ დროის მედიცინა დაავადებებს „სისხლის გადახურებით“ ან ღვთის რისხვით ხსნიდა. ექიმებმა და ქალაქის საბჭომ გადაწყვიტეს, რომ საუკეთესო გამოსავალი იყო — ადამიანებს ბოლომდე ეცეკვათ, რათა ორგანიზმიდან დაავადება “გამოდევნილიყო”.

ამ მიზნით ქალაქში სპეციალური სცენებიც კი ააშენეს. დაიქირავეს მუსიკოსები და პროფესიონალი მოცეკვავეები, რომლებიც ავადმყოფებს „ეხმარებოდნენ“ ცეკვაში.

შედეგი კატასტროფული აღმოჩნდა — ეპიდემია კიდევ უფრო გავრცელდა.

---

როდის დასრულდა ეპიდემია

რამდენიმე კვირის შემდეგ ხელისუფლებამ მიდგომა შეცვალა. მოცეკვავეები წმინდა ვიტუსის სალოცავში გადაიყვანეს. შუა საუკუნეების ევროპაში სჯეროდათ, რომ წმინდა ვიტუსი ადამიანებს უცნაური მოძრაობებით სჯიდა.

ავადმყოფებს სპეციალურ რიტუალებს უტარებდნენ — ლოცვებს, რელიგიურ ცერემონიებსა და განწმენდის პროცესებს. უცნაურია, მაგრამ ამის შემდეგ ეპიდემიამ თანდათან გაქრობა დაიწყო და სექტემბრისთვის თითქმის დასრულდა.

---

რა შეიძლებოდა ყოფილიყო მიზეზი?

1518 წლის „სიკვდილის ცეკვა“ დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ისტორიულ საიდუმლოდ რჩება. არსებობს რამდენიმე ძირითადი თეორია.

1. მასობრივი ფსიქოზი და შიში

დღეს ყველაზე პოპულარულ ახსნად მასობრივი ფსიქოგენური აშლილობა ითვლება — იგივე მასობრივი ისტერია.

იმ პერიოდის სტრასბურგი მძიმე მდგომარეობაში იყო:

• შიმშილი
• დაავადებები
• სიღარიბე
• რელიგიური შიში
• ომებისა და კატასტროფების მოლოდინი

ხალხი მუდმივ სტრესში ცხოვრობდა. ისტორიკოს ჯონ უოლერის მიხედვით, ადამიანების ფსიქოლოგიურმა მდგომარეობამ შეიძლება კოლექტიური ტრანსი და უკონტროლო ქცევა გამოიწვია.

2. მოწამლული პური — ერგოტიზმის თეორია

კიდევ ერთი ცნობილი ვერსიაა ერგოტიზმი — მოწამვლა სოკოთი, რომელიც ჭვავის პურზე ჩნდება.

ეს სოკო შეიცავს ნივთიერებებს, რომლებიც ჰალუცინაციებს, კრუნჩხვებსა და უცნაურ ქცევებს იწვევს. ზოგი მეცნიერი ფიქრობს, რომ სტრასბურგის მოსახლეობამ სწორედ ასეთი პური მიირთვა.

თუმცა ამ თეორიას ბევრი მოწინააღმდეგეც ჰყავს, რადგან ერგოტიზმი ჩვეულებრივ სხვა სიმპტომებსაც იწვევს, რომლებიც ისტორიულ ჩანაწერებში არ ჩანს.

3. რელიგიური ტრანსი და ცრურწმენები

მე-16 საუკუნეში ევროპელები ძლიერ რელიგიურ გარემოში ცხოვრობდნენ. ბევრი ფიქრობდა, რომ წმინდანები ადამიანებს სჯიდნენ. არსებობდა რწმენა, რომ წმინდა ვიტუსს შეეძლო ადამიანი „დაეწყევლა“ და ცეკვა დაეწყებინა.

შესაძლოა, შიშმა და კოლექტიურმა რწმენამ ადამიანების ქცევაზე ძლიერი გავლენა მოახდინა.

---

მსგავსი შემთხვევები ისტორიაში

სტრასბურგის შემთხვევა უნიკალური არ ყოფილა. შუა საუკუნეების ევროპაში მსგავსი „ცეკვის მანიები“ სხვა ქალაქებშიც დაფიქსირდა, განსაკუთრებით გერმანიისა და საფრანგეთის ტერიტორიებზე.

ყველაზე ცნობილი შემთხვევა 1374 წელს მოხდა, როდესაც ასობით ადამიანი რაინის მდინარის გასწვრივ მდებარე ქალაქებში ცეკვავდა. თუმცა 1518 წლის ეპიდემია ყველაზე კარგად დოკუმენტირებული შემთხვევაა.

---

რატომ გვაინტერესებს ეს ისტორია დღესაც?

„სიკვდილის ცეკვა“ მხოლოდ უცნაური ისტორიული მოვლენა არ არის. ის გვაჩვენებს, რამდენად ძლიერი შეიძლება იყოს:

• შიში,
• კოლექტიური ფსიქოლოგია,
• სტრესი,
• საზოგადოებრივი პანიკა.

ეს ისტორია გვახსენებს, რომ ადამიანური გონება ზოგჯერ ისეთ რეაქციებს იწვევს, რომელსაც მეცნიერებაც კი ბოლომდე ვერ ხსნის.

1518 წლის სტრასბურგის ქუჩებში ადამიანები მართლაც ცეკვავდნენ სიკვდილამდე — და დღემდე არავინ იცის ზუსტად, რატომ.

თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.