რომის IX ლეგიონი — როგორ გაქრა „დაკარგული ლეგიონი“ ისტორიიდან?

რომის იმპერიის ისტორიაში არაერთი ლეგიონი გამხდარა ცნობილი თავისი გამარჯვებებით, მაგრამ IX Hispana-ს სახელი სრულიად სხვა მიზეზით შემორჩა.

ეს იყო რომის ერთ-ერთი ყველაზე გამოცდილი სამხედრო შენაერთი, რომელმაც საუკუნეების განმავლობაში არაერთ ომში იბრძოლა. გაიარა ესპანეთი, გალია და ბრიტანეთი. მონაწილეობდა რომის მიერ ბრიტანეთის დაპყრობაში და საბოლოოდ ჩრდილოეთ ბრიტანეთის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სამხედრო ცენტრში — იორკში — განთავსდა.

შემდეგ კი მისი კვალი ქრება.

არ არსებობს ისტორიკოსის ჩანაწერი, რომელიც გვეტყვის: „ამ დღეს IX ლეგიონი განადგურდა“. არ ვიცით ზუსტად სად მოხდა მისი უკანასკნელი ბრძოლა, ვინ დაამარცხა იგი და რა ბედი ეწიათ მის ათასობით ჯარისკაცს. სწორედ ამიტომ IX Hispana ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ „დაკარგულ ლეგიონად“ იქცა.

მაგრამ მართლაც განადგურდა ის შოტლანდიაში? თუ ლეგიონი ბრიტანეთიდან გაიყვანეს, სად წავიდა? და რატომ შეწყდა მისი სახელის გამოჩენა რომაულ ჩანაწერებში?

თანამედროვე არქეოლოგია ამ საიდუმლოზე ბევრად უფრო რთულ სურათს გვიჩვენებს, ვიდრე პოპულარული ლეგენდა.

IX Hispana — საიდან დაიწყო მისი ისტორია?

IX Hispana, ანუ „მეცხრე ესპანური ლეგიონი“, რომაული არმიის ძველი სამხედრო ერთეული იყო. მისი ისტორია ჯერ კიდევ რომის რესპუბლიკის ბოლო პერიოდამდე მიდის. ლეგიონი დაკავშირებული იყო იულიუს კეისრის ეპოქასთან და მოგვიანებით იმპერატორ ავგუსტუსის სამხედრო ძალების ნაწილად იქცა.

„Hispana“ — „ესპანური“ — ლეგიონის სახელში მოგვიანებით დამკვიდრდა, როდესაც ის ესპანეთის ტერიტორიაზე მსახურობდა. ლეგიონმა სხვადასხვა კონფლიქტში მიიღო მონაწილეობა და დროთა განმავლობაში ერთ-ერთ გამოცდილ სამხედრო შენაერთად ჩამოყალიბდა. მისი ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპი კი ბრიტანეთის დაპყრობას უკავშირდება.

ბრიტანეთის დაპყრობა

ახ. წ. 43 წელს იმპერატორ კლავდიუსმა ბრიტანეთის წინააღმდეგ დიდი სამხედრო კამპანია დაიწყო. რომაული არმია კუნძულზე რამდენიმე ლეგიონით შევიდა. მათ შორის იყო IX Hispana. ბრიტანეთი რომისთვის მარტივი სამიზნე არ აღმოჩნდა. რომაელებს მოუწიათ როგორც ადგილობრივ ტომებთან ბრძოლა, ისე უკვე დაპყრობილი ტერიტორიების კონტროლი.

IX ლეგიონი ბრიტანეთის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სამხედრო ძალად იქცა. მისი ისტორია განსაკუთრებით დაუკავშირდა დღევანდელი ინგლისის ჩრდილოეთს და იორკის ტერიტორიას.

იორკი — IX ლეგიონის სახლი

ახ. წ. 70-იან წლებში IX Hispana იორკში, რომაულ ებორაკუმში (Eboracum), დამკვიდრდა. აქ რომაელებმა უზარმაზარი სამხედრო ციხესიმაგრე ააშენეს. იორკის რომაული ციხესიმაგრე დაახლოებით 20 ჰექტარს მოიცავდა და სრულმასშტაბიანი ლეგიონისთვის იყო შექმნილი. მისი ზომა დაახლოებით 417 × 484 მეტრი იყო. ეს უბრალოდ სამხედრო ბანაკი არ ყოფილა. აქ იყო:

• ყაზარმები;
• ადმინისტრაციული შენობები;
• აბანოები;
• სამეთაურო ცენტრები;
• საწყობები;
• სახელოსნოები;
• სამხედრო ინფრასტრუქტურა.

იორკი ჩრდილოეთ ბრიტანეთში რომის სამხედრო ძალაუფლების ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად იქცა. დღეს თანამედროვე იორკის ქვეშ იმ ქალაქის კვალია დამალული, რომელსაც რომაელები Eboracum-ს უწოდებდნენ.

პირველი დიდი დარტყმა — ბუდიკას აჯანყება

IX Hispana-ს ისტორია მხოლოდ გამარჯვებებისგან არ შედგებოდა. ახ. წ. 60–61 წლებში ბრიტანეთში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ანტირომაული აჯანყება დაიწყო. აჯანყებას ხელმძღვანელობდა ბუდიკა — იკენების დედოფალი. აჯანყება სწრაფად გავრცელდა. რომაელთა რამდენიმე ქალაქი დაინგრა, მათ შორის ლონდინიუმი — დღევანდელი ლონდონი. რომაული ძალები მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ. IX Hispana აჯანყების ჩახშობის მცდელობაში მონაწილეობდა, თუმცა ლეგიონმა სერიოზული დანაკარგები განიცადა. ეს მნიშვნელოვანი მომენტი იყო მისი ისტორიისთვის.

ლეგიონი გადარჩა. მაგრამ ათწლეულების შემდეგ მას კიდევ უფრო დიდი გამოცდა ელოდა.

ჩრდილოეთის საზღვარი

ბრიტანეთში რომის ხელისუფლებისთვის ყველაზე რთული რეგიონი ჩრდილოეთი იყო. რომაული კონტროლის მიღმა რჩებოდა მრავალი ტომი, განსაკუთრებით თანამედროვე შოტლანდიის ტერიტორიაზე.

რომაელი სამხედროები მუდმივად ცდილობდნენ ჩრდილოეთის მიმართულებით საზღვრის გაფართოებას ან უკვე დაპყრობილი ტერიტორიების დაცვას. IX Hispana სწორედ ამ რთულ რეგიონში მსახურობდა. მისი მთავარი ბაზა იორკში იყო და იქიდან ლეგიონს შეეძლო სწრაფად ემოქმედა ჩრდილოეთის მიმართულებით. ამიტომ, როდესაც საუკუნეების შემდეგ მისი ბედი გაურკვეველი გახდა, ბუნებრივად გაჩნდა თეორია, რომ ლეგიონი ჩრდილოეთით გაემართა და იქ განადგურდა.

მაგრამ სწორედ აქ იწყება მთავარი საიდუმლო.

სად გაქრა IX ლეგიონი?

თუ ერთი თარიღის დასახელება მოგვიწევდა, ყველაზე მნიშვნელოვანი იქნებოდა დაახლოებით ახ. წ. 108 წელი. ამ პერიოდიდან იორკში IX Hispana-ს არსებობასთან დაკავშირებული უკანასკნელი ცნობილი მტკიცებულებები გვაქვს.

იორკის ციხესიმაგრის ქვის ნაწილების მშენებლობა დაახლოებით 107–108 წლებში მიმდინარეობდა და ამ სამუშაოებთან დაკავშირებულია IX ლეგიონის ნიშნებიც. შემდეგ კი სურათი იცვლება. ლეგიონის სახელის კვალი ბრიტანეთში ქრება.

სწორედ ამ მომენტმა წარმოშვა ყველაზე ცნობილი ისტორიული ლეგენდა.

ლეგენდა: ლეგიონი შოტლანდიაში გაემართა

ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ვერსიის მიხედვით, IX Hispana ჩრდილოეთით გაგზავნეს. იქ რომაული არმია ადგილობრივ ტომებს შეეჯახა. თეორიის ყველაზე დრამატული ვარიანტის თანახმად, ლეგიონი შოტლანდიაში შევიდა, ალყაში მოექცა და მთლიანად განადგურდა.

რომში კი მისი სახელის გაქრობა შესაძლოა მისი სამარცხვინო დამარცხების დაფარვას ნიშნავდეს. ეს იდეა განსაკუთრებით პოპულარული XIX–XX საუკუნეებში გახდა. თეორია იმდენად დამაჯერებელი ჩანდა, რომ იგი ისტორიულ რომანებშიც მოხვდა.

1954 წელს ბრიტანელმა მწერალმა როზმარი სატკლიფმა გამოაქვეყნა ცნობილი რომანი The Eagle of the Ninth.-“მეცხრე არწივი”. რომანში IX ლეგიონის გაუჩინარება კალედონიაში მის დამარცხებას უკავშირდება. ამ ისტორიამ ლეგიონის საიდუმლო პოპულარულ კულტურაში კიდევ უფრო გააძლიერა, მაგრამ ისტორიული მტკიცებულება გაცილებით უფრო რთულია.

იყო თუ არა IX ლეგიონი მართლაც განადგურებული შოტლანდიაში?

დღეს ამის თქმა დარწმუნებით შეუძლებელია. მეტიც — თანამედროვე კვლევებმა ძველი თეორია მნიშვნელოვნად შეარყია. აღმოჩნდა, რომ IX Hispana-ს გარკვეული ნაწილი, ან შესაძლოა მისი სამხედრო დანაყოფი, კონტინენტურ ევროპაშიც იყო დაკავშირებული სამხედრო საქმიანობასთან.

განსაკუთრებით საინტერესოა ნიდერლანდების ქალაქ ნაიმეგენის — ძველი Noviomagus-ის — არქეოლოგიური აღმოჩენები. იქ აღმოჩენილია IX Hispana-ს სახელთან დაკავშირებული აგურები და კერამიკული სამშენებლო მასალა. ეს აღმოჩენები მიუთითებს, რომ ლეგიონის სულ მცირე ნაწილი ბრიტანეთის ფარგლებს გარეთ აღმოჩნდა. ამან ისტორიკოსებში მნიშვნელოვანი კითხვა დაბადა:

თუ IX ლეგიონი შოტლანდიაში მთლიანად განადგურდა, მაშინ როგორ აღმოჩნდა მისი კვალი ნიდერლანდებში?

ნაიმეგენის საიდუმლო

ნაიმეგენში IX Hispana-სთან დაკავშირებული მტკიცებულებები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუმცა აქაც საჭიროა სიფრთხილე. აღმოჩენები არ ნიშნავს აუცილებლად იმას, რომ მთელი ლეგიონი იქ გადავიდა.

თანამედროვე კვლევები ვარაუდობენ, რომ ნაიმეგენში შესაძლოა IX ლეგიონის მხოლოდ ნაწილი — vexillatio, ანუ ლეგიონიდან გამოყოფილი სამხედრო დანაყოფი — ყოფილიყო.

2025 წელს გამოქვეყნებულმა Cambridge University Press-ის კვლევამ კიდევ ერთხელ გადახედა ამ საკითხს და მიუთითა, რომ ნაიმეგენში IX-ის სრული ლეგიონის ყოფნის მტკიცებულება არ გვაქვს; უფრო სავარაუდოა, რომ იქ მისი ნაწილი მსახურობდა.

ეს ერთი შეხედვით პატარა დეტალია, მაგრამ ლეგიონის საიდუმლოსთვის უზარმაზარი მნიშვნელობა აქვს. თუ მხოლოდ ნაწილი იყო ნაიმეგენში, მაშინ დანარჩენი IX Hispana სად იყო?

კიდევ უფრო დიდი საიდუმლო — ლეგიონი ნამდვილად არსებობდა 120-იან წლებამდე?

აქ ისტორიკოსებს შორის განსხვავებული მოსაზრებები ჩნდება. ძველი თეორიის მიხედვით, IX Hispana შესაძლოა ბრიტანეთიდან დაახლოებით 120-იან წლებში გაეყვანათ და შემდეგ სხვა რეგიონში გაენადგურებინათ. ერთ-ერთი ჰიპოთეზა მას იუდეაში, ბარ-კოხბას აჯანყების დროს, უკავშირებდა. სხვა ვერსია კი ვარაუდობდა, რომ ლეგიონი აღმოსავლეთში გაგზავნეს და მოგვიანებით პართიასთან ბრძოლაში განადგურდა, მაგრამ ამ ვერსიების დასამტკიცებლად საკმარისი პირდაპირი მტკიცებულება არ არსებობს.

2021 წელს ისტორიკოსმა ნიკ ჰოჯსონმა კემბრიჯის ჟურნალ “ბრიტანიაში” გამოქვეყნებულ კვლევაში დაასკვნა, რომ არ არსებობს დამაჯერებელი მტკიცებულება იმისა, რომ IX Hispana ადრეული 120-იანი წლების შემდეგაც არსებობდა. მისი შეფასებით, ლეგიონის დიდი ნაწილის ბრიტანეთიდან გადაყვანის მტკიცებულებაც არასაკმარისია.

ეს მნიშვნელოვნად განსხვავდება იმ პოპულარული ისტორიისგან, რომლის მიხედვითაც IX Hispana ბრიტანეთიდან მშვიდად გადაიყვანეს და ათწლეულების განმავლობაში სხვა ფრონტებზე იბრძოდა.

ადრიანეს ეპოქა — დრო, როდესაც ყველაფერი იცვლება

ახ. წ. 117 წელს რომის იმპერატორი ადრიანე გახდა. მისი მმართველობის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა იმპერიის საზღვრების გამაგრება იყო. ბრიტანეთში კი მდგომარეობა რთულდებოდა. ადრიანე თავად ჩავიდა ბრიტანეთში 121–122 წლებში. ამ პერიოდის მოვლენები IX Hispana-ს ბედის გასაგებად განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

ახალი კვლევების მიხედვით, ბრიტანეთში იმ დროს სერიოზული სამხედრო კრიზისი შეიძლებოდა განვითარებულიყო. 2025 წლის კვლევაში ერიკ გრაფსტალმა ერთმანეთთან დააკავშირა ადრიანეს ბრიტანეთში ვიზიტი, სამხედრო კამპანია, ადრიანეს კედლის მშენებლობის შეფერხებები, ლონდონის ხანძარი და IX Hispana-ს გაქრობის დრო. ავტორი ვარაუდობს, რომ ეს მოვლენები შესაძლოა უფრო ფართო უსაფრთხოების კრიზისის ნაწილი ყოფილიყო.

ეს ჯერ კიდევ კვლევის საგანია და საბოლოო პასუხად არ უნდა მივიჩნიოთ, მაგრამ ერთი რამ აშკარაა:

IX ლეგიონის გაქრობა შეიძლება გაცილებით უფრო დიდი კრიზისის ნაწილი ყოფილიყო, ვიდრე უბრალოდ ერთი დაკარგული ეპიზოდის შედეგი.

ადრიანეს კედელი და დაკარგული ლეგიონის ბედი

ადრიანეს კედელი რომის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სამხედრო ნაგებობა გახდა. იგი ბრიტანეთის ჩრდილოეთ საზღვარზე აშენდა და რომის იმპერიის ჩრდილოეთ საზღვრის კონტროლს ემსახურებოდა.

თუ IX Hispana სწორედ ამ პერიოდის სამხედრო კრიზისში განადგურდა, ეს ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე საინტერესო დამთხვევას შექმნიდა: ლეგიონის გაქრობა და ადრიანეს კედლის გაძლიერება შესაძლოა ერთი სამხედრო კრიზისის სხვადასხვა შედეგი ყოფილიყო. მაგრამ აქაც მნიშვნელოვანია განსხვავება ფაქტსა და ჰიპოთეზას შორის.

ჩვენ ვიცით, რომ ბრიტანეთში ამ პერიოდში სამხედრო პრობლემები არსებობდა. ვიცით, რომ IX Hispana-ს კვალი სწორედ ამ ეპოქაში წყდება. მაგრამ არ გვაქვს რომაული ჩანაწერი, რომელიც პირდაპირ ამბობს:

„IX ლეგიონი ამ ბრძოლაში განადგურდა.“

ამიტომ საბოლოო პასუხი ჯერ კიდევ არ არსებობს.

რატომ გაქრა მისი სახელი?

რომაული ლეგიონები უბრალო სამხედრო დანაყოფები არ იყვნენ. მათ ჰქონდათ საკუთარი ნიშნები, სტანდარტები, მეთაურები, სამშენებლო სამუშაოები და ადმინისტრაციული კვალი. ისინი ტოვებდნენ წარწერებს ქვებზე, აგურებზე, საფლავის ქვებზე და სხვა ნივთებზე. ამიტომ ლეგიონის მოულოდნელი გაქრობა განსაკუთრებით საინტერესოა.

IX Hispana-ს შემთხვევაში პრობლემა ის არის, რომ მისი არსებობის უკანასკნელი პერიოდის შემდეგ საიმედო ეპიგრაფიკული მტკიცებულება ძალიან მწირი ხდება. 2025 წლის კვლევის მიხედვით, ლეგიონის უკანასკნელი დადასტურებული ოფიცრები დაახლოებით 124 წლამდე ფიქსირდებიან, ხოლო ამის შემდეგ მისი არსებობის სანდო კვალი აღარ ჩანს.

სხვა სიტყვებით:

ლეგიონი უბრალოდ აღარ ჩანს ისტორიულ „კადრში“.

შეიძლებოდა რომს მისი დამარცხება დაემალა?

ეს ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო საკითხია. რომაული იმპერია სამხედრო გამარჯვებებს, ხშირად, დიდებულად წარმოაჩენდა. მარცხები კი ყოველთვის სასიამოვნო თემა არ იყო. თუ ლეგიონი მართლაც კატასტროფულად დამარცხდა, შესაძლებელია, რომ მისი ისტორია ოფიციალურ პროპაგანდაში მკაფიოდ არ ასახულიყო.

მაგრამ ეს მხოლოდ ვარაუდია.

ასევე შესაძლებელია უფრო ჩვეულებრივი ახსნა: ლეგიონი შეიძლება დაიშალა, გაერთიანდა სხვა სამხედრო ნაწილთან, ან მისი დარჩენილი პერსონალი სხვა დანაყოფებში გადაანაწილეს. ამ შემთხვევაში „გაუჩინარება“ ერთ კონკრეტულ ბრძოლას საერთოდ არ უნდა ნიშნავდეს. ეს შეიძლება ყოფილიყო ხანგრძლივი ადმინისტრაციული პროცესი.

ყველაზე მნიშვნელოვანი მტკიცებულება — VI Victrix

IX Hispana-ს ისტორიისთვის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალია მისი შემცვლელი. – იორკში მოგვიანებით VI Victrix განთავსდა. იორკის სამხედრო ციხესიმაგრე კვლავ მნიშვნელოვანი რომაული სამხედრო ცენტრი გახდა. თუ IX Hispana-ს ადგილი სხვა ლეგიონმა დაიკავა, ეს გვიჩვენებს, რომ რომაელებს ჩრდილოეთ ბრიტანეთში სამხედრო ძალების გადანაწილება სჭირდებოდათ. ეს კი კვლავ აჩენს კითხვას:

რატომ გაქრა IX და რატომ გახდა საჭირო მისი ჩანაცვლება?

სამი მთავარი თეორია

დღეს IX Hispana-ს ბედზე საუბრისას რამდენიმე ძირითადი ვერსია არსებობს.

1. განადგურდა ბრიტანეთში

ეს ყველაზე ცნობილი თეორიაა. ლეგიონი შესაძლოა ჩრდილოეთში მძიმე ბრძოლაში დამარცხდა. ამ იდეას მხარს უჭერს ის ფაქტი, რომ მისი კვალი ბრიტანეთში ქრება და იმ პერიოდში ბრიტანეთში სამხედრო კრიზისის ნიშნებიც არსებობს. მაგრამ პირდაპირი მტკიცებულება, რომ IX Hispana მთლიანად შოტლანდიაში განადგურდა, არ გვაქვს.

2. მისი ნაწილი ბრიტანეთიდან გაიყვანეს

ნაიმეგენის აღმოჩენები აჩვენებს, რომ IX-ის მინიმუმ გარკვეული ნაწილი კონტინენტურ ევროპასთან იყო დაკავშირებული. შესაძლებელია, რომ ლეგიონის დანაყოფები სხვადასხვა მისიაზე ყოფილიყო გაგზავნილი. მაგრამ ეს არ ხსნის იმას, თუ რა დაემართა ლეგიონის ძირითად ნაწილს.

3. განადგურდა მოგვიანებით, სხვა ომში

ეს ვერსია წარსულში პოპულარული იყო. ზოგი მკვლევარი IX Hispana-ს მოგვიანებით იუდეაში ან აღმოსავლეთში მიმდინარე ომებს უკავშირებდა. თუმცა თანამედროვე კვლევები ამ თეორიებისთვის საკმარის მტკიცებულებას ვერ პოულობს.

რატომ გახდა IX Hispana ლეგენდად?

სწორედ იმიტომ, რომ პასუხი არ გვაქვს. თუ გვეცოდინებოდა, რომ ლეგიონი კონკრეტულ ბრძოლაში დამარცხდა, ეს უბრალოდ სამხედრო ისტორიის ერთი თავი იქნებოდა. მაგრამ აქ გვაქვს:

• ძლიერი და გამოცდილი ლეგიონი;
• საუკუნეების ისტორია;
• ბრიტანეთში ხანგრძლივი სამსახური;
• იორკის უზარმაზარი ციხესიმაგრე;
• სამხედრო კრიზისის პერიოდი;
• მისი სახელის მოულოდნელი გაქრობა;
• ნაიმეგენთან დაკავშირებული დამაბნეველი არქეოლოგიური მტკიცებულებები;
• და არანაირი საბოლოო ჩანაწერი მისი ბოლო დღის შესახებ.

ამ ყველაფერმა IX Hispana ისტორიულ თავსატეხად აქცია.

რეალობა ლეგენდის მიღმა

დღეს ყველაზე მნიშვნელოვანი ის არის, რომ IX Hispana-ს ისტორია არ უნდა მოვყვეთ ისე, თითქოს მისი ბედი ზუსტად ვიცით. პოპულარული ვერსია ამბობს: „IX ლეგიონი შოტლანდიაში წავიდა და იქ განადგურდა.“ მაგრამ ისტორიული წყაროები ამას პირდაპირ არ ადასტურებენ.

უფრო ფრთხილი სურათი ასეთია:

IX Hispana საუკუნეების განმავლობაში არსებობდა და რომის იმპერიის სხვადასხვა სამხედრო კამპანიაში მონაწილეობდა. ახ. წ. I საუკუნის შუა პერიოდში იგი ბრიტანეთში აღმოჩნდა და საბოლოოდ იორკში დამკვიდრდა. მისი არსებობის უკანასკნელი ცნობილი კვალი ბრიტანეთში დაახლოებით 108 წლით თარიღდება. ნაიმეგენის არქეოლოგიური მასალა აჩვენებს, რომ ლეგიონის გარკვეული დანაყოფები კონტინენტურ ევროპაში იმყოფებოდნენ, მაგრამ ეს არ ამტკიცებს, რომ მთელი ლეგიონი იქ გადავიდა.

შემდეგ კი, დაახლოებით 120-იანი წლების შუა პერიოდისთვის, მისი კვალი ქრება. სწორედ ამის შემდეგ იწყება ლეგენდა.

დაკარგული ლეგიონი, რომლის პოვნასაც ისტორია ჯერ კიდევ ცდილობს

IX Hispana-ს ისტორია გვაჩვენებს, რამდენად არასრული შეიძლება იყოს ჩვენი ცოდნა რომის იმპერიის შესახებ. რომი უდიდეს იმპერიად იქცა და თავისი არსებობის შესახებ უამრავი ჩანაწერი დატოვა. მაგრამ ათასობით ჯარისკაცისგან შემდგარი ლეგიონის ბედი მაინც შეიძლება დავიწყებას მიეცეს.

დღეს ჩვენ შეგვიძლია ვიცოდეთ, სად იდგა მისი ციხესიმაგრე. ვიპოვოთ მისი სახელით დამზადებული აგურები. ვნახოთ მისი ჯარისკაცების საფლავის ქვები. ვიცოდეთ ზოგიერთი მისი მეთაურის სახელი. მაგრამ მაინც ვერ ვუპასუხოთ ყველაზე მარტივ კითხვას:

რა მოხდა IX Hispana-ს ბოლო დღეებში?

შეიძლება იგი ჩრდილოეთ ბრიტანეთში დამარცხდა. შეიძლება მისი ნაწილი სხვა ტერიტორიებზე გაიგზავნა და საბოლოოდ სხვა კონფლიქტში განადგურდა. შეიძლება ლეგიონი ადმინისტრაციულად დაიშალა და მისი ჯარისკაცები სხვა ნაწილებში გადანაწილდნენ. ან შესაძლოა მომავალი არქეოლოგიური აღმოჩენა საბოლოოდ გვაჩვენებს იმას, რასაც დღეს მხოლოდ ვარაუდით ვადგენთ. ერთი რამ კი თითქმის დანამდვილებით ვიცით:

IX Hispana არ გამქრალა იმიტომ, რომ ისტორია მის შესახებ აღარ დაინტერესებულა.

პირიქით — სწორედ მისი გაუჩინარება გახდა მიზეზი, რის გამოც ორი ათასი წლის შემდეგაც ადამიანები ცდილობენ გაიგონ, სად დასრულდა რომის „დაკარგული ლეგიონის“ ისტორია.

და შესაძლოა, მისი ბოლო ბრძოლის ადგილი ჯერ კიდევ სადღაც მიწის ქვეშ, ჩრდილოეთ ბრიტანეთის ან ევროპის რომელიმე მივიწყებულ კუთხეში ელოდება აღმოჩენას.

IX Hispana-ს უკანასკნელი თავი ჯერ კიდევ დაუწერელია.

თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.