ფრედი მერკური — როკ-მუსიკის ლეგენდა

ფრედი მერკური — ადამიანი, რომელმაც როკ-მუსიკის საზღვრები სამუდამოდ შეცვალა, უბრალოდ მომღერალი და კომპოზიტორი არ ყოფილა. ის იყო სცენის სტიქია, ვოკალური ფენომენი და შოუმენი, რომლის ენერგიაც ათიათასობით ადამიანს ერთ სუნთქვად აერთიანებდა. მისი ცხოვრება ჰგავდა ოპერას — სავსეს დრამით, ვნებით, გრანდიოზული აღმავლობით, კულუარული საიდუმლოებებითა და ტრაგიკული ფინალით.

ეგზოტიკური წარმოშობა და „ფაროხ ბულსარა“

ცოტამ თუ იცის, რომ მსოფლიო როკის ლეგენდა სინამდვილეში ფაროხ ბულსარა იყო. ის 1946 წლის 5 სექტემბერს, კუნძულ ზანზიბარში (დღევანდელი ტანზანია), სპარსული წარმოშობის პარსების ოჯახში დაიბადა. მისი ოჯახი ზოროასტრიზმის მიმდევარი იყო — მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი მონოთეისტური რელიგიის, სადაც ცეცხლსა და სინათლეს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს. ეს ეგზოტიკური კულტურული ფონი მოგვიანებით მის ესთეტიკასა და მსოფლმხედველობაზეც აისახა.

მისი მუსიკალური ნიჭი ჯერ კიდევ ინდოეთში, ბომბეისთან ახლოს მდებარე წმინდა პეტრეს პანსიონატში სწავლისას გამოვლინდა. სწორედ იქ შეარქვეს ინგლისელმა თანაკლასელებმა „ფრედი“ — სახელი, რომელიც მოგვიანებით ოფიციალურად მიიღო. იქვე, 12 წლის ასაკში, ჩამოაყალიბა თავისი პირველი სასკოლო როკ-ჯგუფი The Hectics, სადაც ფორტეპიანოზე უკრავდა.

1964 წელს, ზანზიბარში დაწყებული სისხლიანი პოლიტიკური რევოლუციის გამო, ბულსარების ოჯახი იძულებული გახდა ყველაფერი მიეტოვებინა და ინგლისში გაქცეულიყო. ახალგაზრდა ფრედიმ ლონდონის „ილტინგის“ ხელოვნების კოლეჯში ილუსტრაციისა და დიზაინის ფაკულტეტი დაამთავრა. ეს მხატვრული განათლება მას მოგვიანებით Queen-ის ვიზუალური სტილის, სცენური კოსტიუმებისა და ჯგუფის ცნობილი გერბის (რომელიც ოთხივე წევრის ზოდიაქოს ნიშნებს — ორ ლომს, ქალწულსა და კირჩხიბს — აერთიანებს) შექმნაში დიდად დაეხმარა.

ოთხოქტავიანი ფენომენი და Queen-ის დაბადება

1970 წელს ფრედი შეუერთდა ჯგუფს Smile, რომელშიც ბრაიან მეი (გიტარა) და როჯერ ტეილორი (დასარტყამი ინსტრუმენტები) უკრავდნენ. მოგვიანებით მათ ბას-გიტარისტი ჯონ დიკონი შეემატათ. ფრედის ინიციატივით ჯგუფს სახელი შეიცვალა და დაერქვა Queen, ხოლო თავად გვარად „მერკური“ (რომაული ღმერთისა და პლანეტის პატივსაცემად) აირჩია.

მეცნიერები დღემდე სწავლობენ მერკურის ვოკალს. მიუხედავად იმისა, რომ საუბრისას მისი ხმა ჩვეულებრივ ბარიტონს უახლოვდებოდა, სიმღერისას ის თავისუფლად ფარავდა თითქმის 4 ოქტავას. 2016 წელს ჩატარებულმა სამეცნიერო კვლევამ აჩვენა, რომ მისი ხმის იოგები იმაზე სწრაფად ვიბრირებდა, ვიდრე პროფესიონალი საოპერო მომღერლებისა (ტიპური ვიბრატო არის 5.5-6.1 ჰერცი, ფრედისი კი 7.0 ჰერცს აღწევდა). გარდა ამისა, ის იყენებდა „ზეხმოვან“ იოგებს (subharmonics), რაც მის ხმას უნიკალურ, ოდნავ „ნაპრალოვან“ და არანორმალურად ენერგიულ ტემბრს ანიჭებდა.

„Bohemian Rhapsody“ — წესების მსხვრევა და სტუდიური ექსპერიმენტები

1975 წელს გამოვიდა სიმღერა, რომლის წარმატებისაც პროდიუსერებსა და მუსიკალურ ინდუსტრიას საერთოდ არ სჯეროდა. 6-წუთიანი კომპოზიცია, რომელიც აერთიანებდა ბალადას, ოპერასა და ჰარდ-როკს, იმ დროის რადიოსადგურებისთვის „ძალიან გრძელი“ იყო. ოპერეტული ნაწილის ჩასაწერად ჯგუფს 180-ზე მეტი ვოკალური დუბლის გაერთიანება დასჭირდა. იმ ეპოქის ანალოგური ფირები იმდენად გაიცვითა მრავალჯერადი ჩაწერით, რომ თითქმის გამჭვირვალე გახდა.

თუმცა ფრედიმ უკან არ დაიხია. მან ჩანაწერი თავის მეგობარს, რადიოწამყვან კენი ევერეტს მიაწოდა პირობით, რომ რადიოში არ გაეშვა. ევერეტმა პირობა დაარღვია და სიმღერა ერთ უქმეებზე 36-ჯერ დაუკრა. მსმენელთა გამოხმაურება იმდენად შოკისმომგვრელი იყო, რომ ხმისჩამწერ კომპანიას სხვა გზა არ დარჩა — „Bohemian Rhapsody“-მ მუსიკალური სამყარო ააფეთქა და დღემდე ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს შემოქმედებით შედევრად.

მერკური გენიალური კომპოზიტორიც იყო. მაგალითად, ცნობილი ჰიტი „Crazy Little Thing Called Love“ მან აბაზანაში, სასტუმროს ნომერში ყოფნისას, სულ რაღაც 5-10 წუთში დაწერა გიტარაზე, რომელზე დაკვრაც ძლივს იცოდა.

როკისა და ოპერის სინთეზი: მონსერატ კაბალიე და „Barcelona“

ფრედის ამბიციები მხოლოდ როკ-მუსიკით არ იფარგლებოდა. მას უზომოდ უყვარდა კლასიკური საოპერო ხელოვნება. 1980-იან წლებში ასრულდა მისი უდიდესი ოცნება — ის შეხვდა ესპანელ საოპერო დივას, მონსერატ კაბალიეს. მათ შორის მალევე ჩამოყალიბდა ღრმა შემოქმედებითი და პირადი მეგობრობა, რომლის შედეგადაც შეიქმნა ალბომი Barcelona.

კომპოზიცია „Barcelona“ გახდა როკისა და კლასიკური მუსიკის სინთეზის აბსოლუტური მწვერვალი. ეს სიმღერა 1992 წლის ბარსელონას ოლიმპიური თამაშების ოფიციალურ ჰიმნად იქცა, თუმცა, სამწუხაროდ, ფრედი ამ მოვლენას ვეღარ მოესწრო. კაბალიემ მოგვიანებით არაერთხელ აღნიშნა, რომ ფრედის ვოკალური ტექნიკა, მუსიკალური სმენა და ემოციური სიღრმე ბევრი პროფესიონალი საოპერო მომღერლისას სჯობნიდა.

სცენური იმიჯი, ლეგენდარული „Live Aid“ და უცნობი მეგობრობა

მერკურის სცენური ქარიზმა განუმეორებელი იყო. მისი საფირმო ნიშანი — ნახევრად მოტეხილი მიკროფონის სადგამი — სრულიად შემთხვევით დაიბადა: ადრეულ გამოსვლაზე სადგამს ქვედა მძიმე ნაწილი მოძვრა, ფრედიმ კი შოუ არ შეაჩერა, ის ხელში დაიკავა და თავისი სცენური მოძრაობისა და ქორეოგრაფიის განუყოფელ ნაწილად აქცია.

მისი, როგორც შოუმენის მწვერვალი 1985 წლის 13 ივლისს, უემბლის სტადიონზე გამართული საქველმოქმედო კონცერტი Live Aid გახდა. Queen-ს სულ 21 წუთი ჰქონდა დათმობილი, თუმცა ამ მოკლე დროში ფრედიმ 72,000-იანი მაყურებელი სრულ ჰარმონიაში მოიყვანა. ისტორიაში შევიდა მისი ლეგენდარული ვოკალური იმპროვიზაცია „Ay-Oh“, რომელსაც მთელი სტადიონი ექოსავით იმეორებდა. ეს გამოსვლა მუსიკის ისტორიაში აღიარებულია ყველა დროის საუკეთესო ცოცხალ შესრულებად.

მერკურის ცხოვრება სავსე იყო საინტერესო კულუარული ისტორიებით. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ეპიზოდია მისი საიდუმლო მეგობრობა პრინცესა დიანასთან. ერთ საღამოს ფრედიმ და მსახიობმა რუპერტ ევერეტმა პრინცესა დიანას მამაკაცის ჯინსები, არმიის ქურთუკი და მზის სათვალე მოარგეს, რათა მას შეძლებოდა ფარულად გასულიყო ლონდონის ერთ-ერთ გეი-ბარში (Royal Vauxhall Tavern) და ხალხის ყურადღების გარეშე, ჩვეულებრივი ადამიანის მსგავსად დაესვენა.

პირადი ცხოვრება, კატები და უხმო ბრძოლა

სცენაზე ვულკანივით ფეთქებადი ფრედი რეალურ ცხოვრებაში საკმაოდ ჩაკეტილი, მორიდებული და მორცხვი ადამიანი იყო. მას განსაკუთრებული, თითქმის ფანატიკური სიყვარული ჰქონდა კატებისადმი — თავის ლონდონურ სახლში, გარდენ-ლოჯში, 10-ზე მეტ კატას უვლიდა. ტურნეებში ყოფნისას ის ხშირად რეკავდა სახლში და ითხოვდა, რომ ტელეფონის ყურმილი კატებისთვის მიედოთ, რათა მათთვის ხმა მიეწვდინა. თავის საყვარელ კატას, დელილას, მან სიმღერაც კი მიუძღვნა ამავე სახელწოდებით. ფრედი მერკურის გატაცება იყო, ასევე, ხელოვნების ნიმუშების შეგროვება.

მიუხედავად იმისა, რომ მას მამაკაცებთან ჰქონდა ურთიერთობა, თავისი ცხოვრების მთავარ სიყვარულად და ერთგულ მეგობრად ყოველთვის მერი ოსტინს მიიჩნევდა, რომელიც 1970-იანების დასაწყისში გაიცნო და რომელსაც ლეგენდარული ბალადა „Love of My Life“ მიუძღვნა.

სიცოცხლის უკანასკნელი დღეები მონტრეში და „The Show Must Go On“

1980-იანი წლების ბოლოს ფრედის შიდსის დიაგნოზი დაუსვეს. იმ პერიოდში ეს დაავადება განაჩენი იყო. მან გადაწყვიტა, ავადმყოფობა საიდუმლოდ შეენახა, რათა პაპარაცების აგრესიულ ყურადღებას ხელი არ შეეშალა მისი შემოქმედებითი პროცესისთვის.

მან სიცოცხლის ბოლო პერიოდი შვეიცარიაში, ქალაქ მონტრეში, ჟენევის ტბის პირას მდებარე სტუდიაში გაატარა. მძიმე ფიზიკური ტკივილების მიუხედავად, ის სტუდიაში საათობით მუშაობდა და ჯგუფის წევრებს სთხოვდა: „დამიწერეთ სიმღერები, მე ვიმღერებ, სანამ შევძლებ“.

სიმღერის „The Show Must Go On“ ჩაწერისას 1990 წელს, ბრაიან მეის ეჭვი ეპარებოდა, შეძლებდა თუ არა ფრედი ვოკალის ამოღებას, რადგან ის ფეხზე ძლივს დგებოდა. მერკურიმ არყის ჭიქა გადაჰკრა, გაიღიმა და თქვა: „მე მას შევასრულებ, ძვირფასო“ — და რთული ვოკალური პარტია პირველივე დუბლში იდეალურად ჩაწერა.

უკვდავი მემკვიდრეობა

ფრედი მერკური 1991 წლის 24 ნოემბერს, 45 წლის ასაკში გარდაიცვალა, ოფიციალური პრეს-რელიზის გაკეთებიდან სულ რაღაც 24 საათში. მისი თხოვნით, კრემაციის შემდეგ ურნის ადგილსამყოფელი მხოლოდ მერი ოსტინმა იცის. მან ეს საიდუმლო დღემდე შეინახა, რათა თაყვანისმცემლებსა და მედიას საფლავის ვანდალიზება არ მოეხდინათ.

ფრედი მერკურიმ დატოვა მუსიკალური მემკვიდრეობა, რომელიც დროსა და თაობებს არ ემორჩილება. ის იყო ხელოვანი, რომელმაც იცხოვრა საკუთარი ცნობილი დევიზით: „მე ვარსკვლავი კი არ გავხდები, მე ლეგენდად ვიქცევი“. და მან ეს ნამდვილად შეძლო.

ნახეთ Queen-ის „Bohemian Rhapsody“-ს ოფიციალური ვიდეო:

სტატიაში გამოყენებული ფოტოები აღებულია Wikimedia Commons-დან და წარმოადგენს საჯარო მასალას.

თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.