ტვინის ინტერნეტთან დაკავშირების ეპოქა – როგორ შეიძლება შეიცვალოს ადამიანი?

წარმოიდგინეთ, რომ დილით იღვიძებთ და ტელეფონის ასაღებად ხელის გაწევაც აღარ გჭირდებათ. შეტყობინებებს მხოლოდ ფიქრით კითხულობთ, კომპიუტერს თითების გარეშე მართავთ, ხოლო პარალიზებული ადამიანი ისევ იწყებს კომუნიკაციას – არა ხმით, არამედ საკუთარი აზრებით.

რამდენიმე წლის წინ ეს მხოლოდ სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის იდეად ითვლებოდა. დღეს კი მსოფლიოს უდიდესი ტექნოლოგიური კომპანიები და უნივერსიტეტები ცდილობენ, ეს რეალობად აქციონ.

მაგრამ რამდენად ახლოს ვართ იმ სამყაროსთან, სადაც ადამიანის ტვინი ინტერნეტს პირდაპირ დაუკავშირდება?

ტვინი – ყველაზე რთული “კომპიუტერი”

ადამიანის ტვინი დაახლოებით 86 მილიარდ ნეირონს შეიცავს. თითოეული მათგანი მუდმივად ცვლის ელექტრულ სიგნალებს და სწორედ ამ სიგნალების წყალობით ვაზროვნებთ, ვიმახსოვრებთ, ვსაუბრობთ და ვმოძრაობთ.

თუ მეცნიერები ამ ელექტრული აქტივობის სწორად წაკითხვას შეძლებენ, შესაძლებელი გახდება ტვინისა და კომპიუტერის ერთმანეთთან პირდაპირი კომუნიკაცია.

ამ ტექნოლოგიას ტვინ-კომპიუტერის ინტერფეისი (Brain-Computer Interface – BCI) ეწოდება.

როგორ მუშაობს ეს ტექნოლოგია?

BCI-ს მთავარი იდეა საკმაოდ მარტივია:

პატარა ელექტროდები აფიქსირებენ ნეირონების აქტივობას, სპეციალური პროგრამები კი ამ ელექტრულ სიგნალებს აანალიზებენ და ციფრულ ბრძანებებად გარდაქმნიან.

მაგალითად:

• ადამიანს მხოლოდ ფიქრით შეუძლია მაუსის კურსორის გადაადგილება;
• ეკრანზე ტექსტის აკრეფა კლავიატურის გარეშე;
• რობოტული ხელის მართვა;
• ინვალიდის ეტლის გადაადგილება;
• ზოგიერთ შემთხვევაში კი ხმის სინთეზატორის საშუალებით საუბარიც.

სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, კომპიუტერი სწავლობს, რას ნიშნავს თქვენი ტვინის კონკრეტული სიგნალები.

რეალურად ხდება ეს?

დიახ.

ბოლო წლებში რამდენიმე კვლევითმა ჯგუფმა შეძლო პარალიზებული ადამიანებისთვის ისეთი სისტემების შექმნა, რომლებიც მხოლოდ ფიქრის საშუალებით ტექსტის აკრეფას ან ეკრანზე კურსორის მართვას უზრუნველყოფს.

ზოგიერთმა პაციენტმა ათეულობით სიტყვის აკრეფაც კი შეძლო წუთში – შედეგი, რომელიც რამდენიმე წლის წინ წარმოუდგენლად მიიჩნეოდა.

ყველაზე ცნობილი პროექტი

ყველაზე დიდი ყურადღება მიიქცია კომპანია Neuralink-მა, რომლის დამფუძნებელია ელონ მასკი.

კომპანია ქმნის მონეტის ზომის იმპლანტს, რომელიც თავის ქალაში თავსდება და ასობით ულტრათხელ ელექტროდს ტვინში აკავშირებს.

მათი მიზანია, პირველ ეტაპზე დაეხმარონ ადამიანებს, რომლებმაც დაკარგეს მოძრაობის ან მეტყველების უნარი.

2024 წელს კომპანიამ პირველი ადამიანის იმპლანტაციის შესახებ განაცხადა, მოგვიანებით კი აჩვენა, რომ მონაწილეს მხოლოდ ფიქრით შეეძლო კომპიუტერის კურსორის მართვა და თამაშების თამაში.

თუმცა ეს ჯერ მხოლოდ კვლევისა და განვითარების ეტაპია და ტექნოლოგია ფართო მოხმარებისთვის მზად არ არის.

Neuralink ერთადერთი არ არის

ბევრი ფიქრობს, რომ მხოლოდ Neuralink მუშაობს ამ სფეროში, მაგრამ სინამდვილეში კონკურენცია უკვე ათწლეულებია მიმდინარეობს.

მეცნიერები და კომპანიები, მათ შორის Synchron, Blackrock Neurotech და არაერთი უნივერსიტეტი, სხვადასხვა ტიპის BCI სისტემებს ავითარებენ.

ზოგი იმპლანტს ტვინში ათავსებს, ზოგი კი ელექტროდებს მხოლოდ თავის ზედაპირზე იყენებს.

შეიძლება თუ არა აზრების წაკითხვა?

ეს არის კითხვა, რომელიც ყველაზე მეტად აშინებს ადამიანებს.

რეალობა გაცილებით განსხვავებულია.

დღევანდელი ტექნოლოგიები ვერ კითხულობენ თქვენს თავისუფალ აზრებს, მოგონებებს ან შინაგან მონოლოგს ისე, როგორც ფილმებშია ნაჩვენები.

BCI სისტემები მხოლოდ იმ კონკრეტულ სიგნალებს სწავლობენ, რომლებიც კონკრეტულ დავალებას უკავშირდება – მაგალითად, კურსორის გადაადგილების განზრახვას.

ანუ თქვენს თავში არსებული ყველა აზრის “წაკითხვა” ამჟამად შეუძლებელია.

შეიძლება თუ არა მოგონებების ჩაწერა?

ეს კიდევ ერთი პოპულარული მითია.

მეცნიერებმა უკვე შეძლეს ცხოველებში მეხსიერებასთან დაკავშირებული პროცესების ნაწილობრივი შესწავლა და ადამიანებში გარკვეული ნერვული სტიმულაციით მეხსიერების გაუმჯობესების კვლევებიც მიმდინარეობს.

მაგრამ ადამიანის მოგონებების კომპიუტერში შენახვა ან სხვის ტვინში გადატანა დღეს შეუძლებელია.

მომავლის შესაძლებლობები

თუ ტექნოლოგია უსაფრთხოდ განვითარდება, შესაძლოა მომავალში შესაძლებელი გახდეს:

• პარალიზებული ადამიანების დამოუკიდებელი კომუნიკაცია;
• ხელოვნური კიდურების ბუნებრივი მართვა;
• უსინათლო ადამიანებისთვის მხედველობის ნაწილობრივი აღდგენა;
• სმენის აღდგენის ახალი მეთოდები;
• ტვინის ზოგიერთი დაავადების უფრო ეფექტიანი მკურნალობა;
• კომპიუტერთან ბევრად სწრაფი ურთიერთქმედება.

მაგრამ არსებობს საფრთხეებიც

ტვინი ადამიანის ყველაზე პირადი სივრცეა.

თუ მომავალში ასეთი მოწყობილობები ფართოდ გავრცელდება, გაჩნდება რთული კითხვები:

• ვის ეკუთვნის ტვინიდან მიღებული მონაცემები?
• შეიძლება თუ არა მათი მოპარვა?
• შეძლებს თუ არა ვინმე მათ შეცვლას?
• ვინ აგებს პასუხს, თუ მოწყობილობა შეცდომას დაუშვებს?
• როგორ უნდა იყოს დაცული ადამიანის ნეირონული კონფიდენციალურობა?

უკვე დღეს იურისტები და ეთიკოსები საუბრობენ ახალი ტიპის უფლებებზე, რომლებსაც „ნეიროუფლებებს“ (Neurorights) უწოდებენ. მათი მიზანია, ადამიანის ტვინიდან მიღებული ინფორმაცია ისეთივე დაცული იყოს, როგორც პირადი მონაცემები.

რამდენად ახლოს ვართ “ტვინის ინტერნეტთან”?

თუ საუბარია იმაზე, რომ ადამიანი მხოლოდ ფიქრით მართავდეს კომპიუტერს ან კომუნიკაციას ამყარებდეს, ეს უკვე რეალობის ნაწილია, თუმცა ჯერ კვლევით და სამედიცინო გარემოში.

თუ საუბარია იმაზე, რომ ინტერნეტი პირდაპირ ჩვენს ტვინში ჩაიტვირთოს, ცოდნა წამებში გადმოვიწეროთ ან ერთმანეთის აზრები თავისუფლად წავიკითხოთ, ასეთი ტექნოლოგია დღეს არ არსებობს და ამის განხორციელებას მრავალი სამეცნიერო, საინჟინრო და ეთიკური ბარიერი უდგას წინ.

დასკვნა

ტვინისა და კომპიუტერის დაკავშირება აღარ არის მხოლოდ ფანტასტიკა – ის უკვე მეცნიერების აქტიური სფეროა. პირველი შედეგები განსაკუთრებით იმედისმომცემია იმ ადამიანებისთვის, რომლებმაც დაავადების ან ტრავმის გამო მოძრაობის ან მეტყველების უნარი დაკარგეს.

მიუხედავად ამისა, ჩვენ ჯერ კიდევ შორს ვართ იმ სამყაროსგან, სადაც ყველა ადამიანი ინტერნეტს პირდაპირ საკუთარი ტვინით დაუკავშირდება. შესაძლოა ეს მომავლის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ტექნოლოგიური რევოლუცია გახდეს, მაგრამ მასთან ერთად კაცობრიობას მოუწევს პასუხის გაცემა ისეთ კითხვებზე, რომლებიც აქამდე მხოლოდ სამეცნიერო ფანტასტიკის წიგნებში არსებობდა.

თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.