ინტერნეტის შექმნის ისტორია
დღეს ინტერნეტი ჩვენი ყოველდღიურობის განუყოფელი ნაწილია. მას ვიყენებთ ინფორმაციის მოსაძებნად, ურთიერთობისთვის, სამუშაოდ და გართობისთვის. თუმცა ცოტამ თუ იცის, რომ ეს გლობალური ქსელი თავდაპირველად საერთოდ არ იყო შექმნილი სამოქალაქო მიზნებისთვის. მისი ფესვები სამხედრო სტრატეგიასა და ცივი ომის შიშებში უნდა ვეძებოთ.
ცივი ომი და ინფორმაციის გადარჩენის იდეა
1960-იან წლებში მსოფლიო ორ ბანაკად იყო გაყოფილი. აშშ და საბჭოთა კავშირი ერთმანეთთან ბირთვული კონფლიქტისთვის ემზადებოდნენ. ამერიკელ სამხედრო სტრატეგებს ერთი მნიშვნელოვანი კითხვა აწუხებდათ:
რა მოხდება, თუ ბირთვული დარტყმის შედეგად საკომუნიკაციო ცენტრები განადგურდება?
იმ დროისთვის კომუნიკაცია ცენტრალიზებულ სისტემებზე იყო დამოკიდებული. ერთი მთავარი ცენტრის დაზიანება მთელი ქსელის ჩამოშლას ნიშნავდა. სწორედ აქ გაჩნდა იდეა ისეთი ქსელის შექმნისა, რომელიც ერთ ადგილზე არ იქნებოდა დამოკიდებული.
ARPANET — ინტერნეტის წინაპარი
აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის კვლევითმა სააგენტომ (ARPA) დაიწყო პროექტი სახელწოდებით ARPANET. მისი მთავარი მიზანი იყო ქსელის შექმნა, რომელიც:
- იმუშავებდა მაშინაც კი, თუ მისი ნაწილი განადგურდებოდა
- არ ექნებოდა ერთი ცენტრალური მართვის წერტილი
- მონაცემებს სხვადასხვა გზით გადააგზავნიდა
ეს იდეა რევოლუციური იყო. ინფორმაცია ნაწილებად იყოფოდა და სხვადასხვა მარშრუტით მიაღწევდა დანიშნულებას. თუ ერთი გზა იბლოკებოდა, სისტემა ავტომატურად სხვა გზას ირჩევდა.
1969 წელს ARPANET-მა პირველი წარმატებული კავშირი დაამყარა კალიფორნიის უნივერსიტეტსა და სტენფორდის კვლევით ცენტრს შორის.
როგორ იქცა სამხედრო ქსელი სამოქალაქო სივრცედ
დროის განმავლობაში ARPANET-ს უნივერსიტეტები და კვლევითი ინსტიტუტები შეუერთდნენ. მეცნიერებმა სწრაფად გააცნობიერეს, რომ ქსელი იდეალური იყო ინფორმაციისა და კვლევების გასაზიარებლად.
1980-იან წლებში შეიქმნა საერთო საკომუნიკაციო ენა — TCP/IP პროტოკოლი, რომელმაც სხვადასხვა ქსელები ერთმანეთთან დააკავშირა. სწორედ ამ მომენტიდან იწყება ის, რასაც დღეს ინტერნეტს ვუწოდებთ.
1990-იან წლებში კი მსოფლიომ გაიცნო World Wide Web — ვებსაიტები, ბმულები და ბრაუზერები. ინტერნეტი საბოლოოდ გავიდა სამხედრო და აკადემიური წრეებიდან და მასობრივი გამოყენების საშუალებად იქცა.
რატომ ვერ აკონტროლებს ინტერნეტს ერთი ძალა
ინტერნეტის მთავარი თავისებურება მისი დეცენტრალიზებული ბუნებაა. მას არ აქვს ერთი მფლობელი, ერთი სერვერი ან ერთი მართვის ცენტრი.
ინტერნეტი შედგება:
- მილიონობით დამოუკიდებელი სერვერისგან
- ათასობით ქსელისგან
- სხვადასხვა ქვეყნის ინფრასტრუქტურისგან
მართალია, არსებობენ ორგანიზაციები, რომლებიც ტექნიკურ სტანდარტებს არეგულირებენ, მაგრამ ისინი არ აკონტროლებენ კონტენტს ან მთელ ქსელს.
ამ მიზეზით:
- ინტერნეტის სრული გათიშვა პრაქტიკულად შეუძლებელია
- ინფორმაციის სრული კონტროლი ვერ ხერხდება
- ერთი ქვეყნის გადაწყვეტილება მთელ ქსელს ვერ მართავს
თავისუფლება და პრობლემები
დეცენტრალიზაციამ ინტერნეტს უზარმაზარი ძალა მისცა, მაგრამ ამავე დროს პრობლემებიც შექმნა. თავისუფალი ინფორმაცია ნიშნავს:
- სიტყვის თავისუფლებას
- ცოდნის ხელმისაწვდომობას
- გლობალურ კავშირს
მაგრამ ასევე:
- დეზინფორმაციას
- კიბერშეტევებს
- კონფიდენციალურობის პრობლემებს
ინტერნეტი არ არის „კარგი“ ან „ცუდი“ — ის ინსტრუმენტია, რომლის გამოყენება ადამიანებზეა დამოკიდებული.
ინტერნეტი დაიბადა როგორც სამხედრო უსაფრთხოების პროექტი, მაგრამ დროთა განმავლობაში კაცობრიობის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ საკომუნიკაციო სისტემად გადაიქცა. მისი დეცენტრალიზებული სტრუქტურა სწორედ ის მიზეზია, რის გამოც ვერავინ აკონტროლებს მას სრულად.
ეს ქსელი ერთდროულად არის თავისუფლების სიმბოლო და პასუხისმგებლობის გამოცდა. ადამიანებს უჩნდებათ კითხვა:
ვინ უფრო სწრაფად განვითარდება — ტექნოლოგია თუ ჩვენი უნარები, ვიყენებთ თუ არა ამ ძლიერ ტექნოლოგიას ისე, რომ ის ჩვენთვის და საზოგადოებისთვის სასარგებლო იყოს?
სტატიაში გამოყენებული ფოტოები აღებულია Wikimedia Commons-დან და წარმოადგენს საჯარო მასალას.
თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.
