პირველი კომპიუტერული ვირუსი, რომელიც ხუმრობად შეიქმნა
როგორ დაიწყო კიბერსაფრთხეების ისტორია უწყინარი ექსპერიმენტით
შესავალი
დღეს სიტყვა „კომპიუტერული ვირუსი“ ავტომატურად ასოცირდება კიბერშეტევებთან, მონაცემთა დაკარგვასთან და გლობალურ საფრთხეებთან. თუმცა საინტერესოა, რომ პირველი კომპიუტერული ვირუსი საერთოდ არ შექმნილა ზიანის მიყენების მიზნით. პირიქით — ის ხუმრობად და ექსპერიმენტისთვის დაიწერა.
Creeper —უვნებელი ვირუსი
1971 წელს, როდესაც ინტერნეტი ჯერ კიდევ არ არსებობდა იმ სახით, როგორც დღეს ვიცნობთ, ამერიკელმა პროგრამისტმა ბობ თომასმა (Bob Thomas) შექმნა პროგრამა სახელად Creeper. ის მუშაობდა ARPANET-ზე — იმ ქსელზე, რომელიც მოგვიანებით ინტერნეტის წინამორბედი გახდა.
Creeper-ის მიზანი იყო დაემტკიცებინა, რომ პროგრამას შეეძლო:
- ერთ კომპიუტერზე გაშვება
- ქსელის მეშვეობით სხვა კომპიუტერზე გადასვლა
- საკუთარი თავის კოპირება
ეს ყველაფერი იმ დროისთვის რევოლუციური იდეა იყო.
Creeper არ შლიდა ფაილებს, არ აზიანებდა სისტემას და არ იპარავდა ინფორმაციას. მისი ერთადერთი „ქცევა“ იყო ეკრანზე ტექსტური შეტყობინების გამოტანა:
I’m the Creeper, catch me if you can!
ეს შეტყობინება ტექნოლოგიურ სამყაროში ისტორიად იქცა. ვირუსი ერთ კომპიუტერზე გამოჩნდებოდა, შემდეგ გაქრებოდა და სხვა სისტემაზე „გადახტებოდა“.
პირველი ანტივირუსიც მაშინვე გაჩნდა
საინტერესოა, რომ Creeper-ის გაჩენამ მაშინვე წარმოშვა პირველი ანტივირუსი. პროგრამისტმა რეი ტომლინსონმა (Ray Tomlinson), რომელიც ელფოსტის ერთ-ერთ შემქმნელადაც ითვლება, დაწერა პროგრამა სახელად Reaper.
Reaper-ის ერთადერთი დანიშნულება იყო:
- Creeper-ის მოძებნა
- მისი წაშლა ქსელიდან
ამგვარად, კიბერუსაფრთხოების ისტორია დაიწყო თითქმის იმავე მომენტში, როცა პირველი ვირუსი შეიქმნა.
რატომ არ ითვლებოდა Creeper საფრთხედ?
იმ ეპოქაში:
- კომპიუტერები ერთმანეთთან იშვიათად იყო დაკავშირებული
- მონაცემები არ იყო კომერციული ღირებულების მქონე
- პროგრამისტები ექსპერიმენტებს ატარებდნენ ღია და აკადემიურ გარემოში
Creeper უფრო ტექნოლოგიური ცნობისმოყვარეობის ნაყოფი იყო, ვიდრე საფრთხე.
როგორ გადაიქცა ხუმრობა გლობალურ პრობლემად
მიუხედავად უწყინარი დასაწყისა, Creeper-მა აჩვენა, რომ:
- პროგრამას შეუძლია თვითგამრავლება
- ქსელები შეიძლება დაუცველი იყოს
- კონტროლის გარეშე ექსპერიმენტი მომავალში საფრთხედ იქცეს
ამ იდეებმა მოგვიანებით გზა გაუხსნა უკვე მავნე ვირუსებს, ჭიებსა და ტროიანებს, რომლებმაც ციფრული სამყარო მნიშვნელოვნად შეცვალა.
ისტორიული მნიშვნელობა
დღეს Creeper აღიარებულია როგორც:
- პირველი კომპიუტერული ვირუსი
- პირველი ქსელური ექსპერიმენტი თვითგავრცელების პრინციპით
- კიბერუსაფრთხოების ეპოქის დასაწყისი
ის გვახსენებს, რომ ტექნოლოგიური საფრთხეები ხშირად უვნებელი იდეებით იწყება.
დასკვნა
კომპიუტერული ვირუსები ტექნოლოგიური სფეროს ერთ-ერთ ყველაზე წინააღმდეგობრივ, მაგრამ ამავდროულად მნიშვნელოვან ფენომენს წარმოადგენენ. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე რეალობაში ისინი, ძირითადად, ასოცირდება ზიანთან, ფინანსურ დანაკარგებთან და კიბერუსაფრთხოების საფრთხეებთან, მათი არსებობა პირდაპირ უკავშირდება კომპიუტერული სისტემების ევოლუციას.
პირველი ვირუსების გამოჩენამ ცხადყო, რომ კომპიუტერული პროგრამა შეიძლება იყოს არა მხოლოდ პასიური ინსტრუმენტი, არამედ აქტიური, თვითგამრავლებადი სისტემა, რომელსაც შეუძლია გარემოსთან ურთიერთქმედება. ეს აღმოჩენა საფუძვლად დაედო ისეთ ცნებებს, როგორიცაა ავტომატიზაცია, ქსელური ურთიერთქმედება და ხელოვნური აგენტების თეორია.
ვირუსებმა ტექნოლოგიურ სამყაროს დაანახა, რომ ქსელები, რომლებიც ადამიანებისთვის პროგრესის სიმბოლოდ აღიქმებოდა, სინამდვილეში მოწყვლად სისტემებს წარმოადგენდა. სწორედ ამან გამოიწვია კიბერუსაფრთხოების ცალკე დისციპლინის ჩამოყალიბება, რომლის გარეშე დღეს ვერ იმუშავებდა ვერც ბანკინგი, ვერც სახელმწიფო ინფრასტრუქტურა და ვერც გლობალური ინტერნეტი.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ვირუსებმა ხელი შეუწყვეს პროგრამირების ეთიკის საკითხების გააქტიურებას. დაისვა კითხვა: სად გადის ზღვარი ექსპერიმენტსა და პასუხისმგებლობას შორის? Creeper-ის მსგავსი პროგრამები დღეს ნათლად აჩვენებს, რომ კეთილი განზრახვით შექმნილმა კოდმაც კი შეიძლება მოულოდნელი შედეგები გამოიწვიოს.
ამავდროულად, კომპიუტერული ვირუსები ტექნოლოგიური ინოვაციის კატალიზატორებადაც იქცნენ. ანტივირუსული პროგრამები, ფაიერვოლები, ქსელური მონიტორინგის სისტემები და უსაფრთხოების პროტოკოლები დიდწილად სწორედ ვირუსების საფრთხის საპასუხოდ განვითარდა. შეიძლება ითქვას, რომ ციფრული სამყაროს უსაფრთხოება ვირუსების არსებობის გარეშე ასეთ დონეზე ვერ იქნებოდა.
კომპიუტერული ვირუსები არ წარმოადგენს მხოლოდ პრობლემას — ისინი არიან ტექნოლოგიური პროგრესის უხილავი თანამგზავრები, რომლებიც გვაიძულებენ მუდმივად გავაუმჯობესოთ სისტემები, გავაძლიეროთ დაცვა და პასუხისმგებლობით მივუდგეთ ინოვაციას.
პირველი კომპიუტერული ვირუსი არ ყოფილა ბოროტი. ის არ იყო შექმნილი ზიანისთვის, არამედ შეიქმნა ცოდნისა და ექსპერიმენტის მიზნით. თუმცა Creeper-ის ისტორია გვასწავლის მნიშვნელოვან გაკვეთილს:
ტექნოლოგიაში ყველაზე უწყინარი იდეაც კი შეიძლება მომავალში სერიოზულ გამოწვევად იქცეს.
დღევანდელი კიბერუსაფრთხოების სამყაროს ფესვები ამ უბრალო ტექსტურ შეტყობინებაში იწყება — “Catch me if you can.”
თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.
