ვასილი არხიპოვი — ადამიანი, რომელმაც მსოფლიო კატასტროფისგან იხსნა

1962 წლის 27 ოქტომბერს კარიბის ზღვის სიღრმეში საბჭოთა წყალქვეშა ნავი B-59 ამერიკული სამხედრო გემებით იყო ალყაში მოქცეული. ნავის შიგნით ჰაერი სულ უფრო მძიმე ხდებოდა, ტემპერატურა უკიდურესად მაღალი იყო, ეკიპაჟი დაღლილი და გამოფიტული იყო, ხოლო მოსკოვთან კავშირი დაკარგული ჰქონდათ. მათ არ იცოდნენ, დაიწყო თუ არა უკვე ომი შეერთებულ შტატებსა და საბჭოთა კავშირს შორის. გარედან კი ისმოდა აფეთქებების ხმა. ამერიკული ხომალდები წყალქვეშა ნავის იძულებით ზედაპირზე ამოყვანას ცდილობდნენ, თუმცა საბჭოთა ეკიპაჟს ამის შესახებ ინფორმაცია არ ჰქონდა. მათთვის ეს ყველაფერი ნამდვილ თავდასხმას ჰგავდა.

B-59-ზე კი ჩვეულებრივი იარაღი არ იმყოფებოდა. წყალქვეშა ნავს ბორტზე ჰქონდა დაახლოებით 15-კილოტონიანი ბირთვული ტორპედო — იარაღი, რომლის აფეთქებასაც კატასტროფული შედეგები შეიძლებოდა მოჰყოლოდა. ამერიკელებმა იმ მომენტში არ იცოდნენ, რომ საბჭოთა წყალქვეშა ნავი ბირთვული ტორპედოთი იყო შეიარაღებული.

წყალქვეშა ნავის მეთაურმა ვალენტინ სავიცკიმ იფიქრა, რომ ომი უკვე დაწყებული იყო. მან ბირთვული ტორპედოს გამოყენებისთვის მზადყოფნა ბრძანა. და სწორედ ამ დროს ისტორიის წინაშე სამი ადამიანის გადაწყვეტილება აღმოჩნდა.

ორი მათგანი თანახმა იყო.

მესამემ თქვა — არა.

ეს მესამე ადამიანი იყო ვასილი არხიპოვი.

ადამიანი, რომლის შესახებაც თითქმის არავინ იცოდა

ვასილი არხიპოვი 1926 წელს დაიბადა საბჭოთა კავშირში. იგი საზღვაო სასწავლებელში სწავლობდა და მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ საბჭოთა წყალქვეშა ფლოტში გააგრძელა სამსახური. მისი კარიერა თანდათანობით ვითარდებოდა და საბოლოოდ ის წყალქვეშა ნავების ბრიგადის ერთ-ერთი უფროსი ოფიცერი გახდა.

არხიპოვი არც საბჭოთა კავშირის უმაღლესი პოლიტიკური ხელმძღვანელი ყოფილა და არც ისეთი სამხედრო ფიგურა, რომლის სახელი ყოველდღიურად ჟღერდა გაზეთებში. ის პროფესიონალი წყალქვეშა ოფიცერი იყო, რომელსაც თავისი კარიერის განმავლობაში ისეთი გამოცდილება დაუგროვდა, რომელიც ჩვეულებრივი სამხედრო სამსახურის ფარგლებს სცდებოდა.

ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი შემთხვევა მის ცხოვრებაში 1961 წელს მოხდა.

ეს იყო K-19-ის კატასტროფა.

K-19 — პირველი გაფრთხილება

1961 წელს არხიპოვი K-19-ის ბორტზე იმყოფებოდა, როდესაც საბჭოთა ბირთვულ წყალქვეშა ნავს სერიოზული ტექნიკური ავარია დაემართა. რეაქტორის გაგრილების სისტემაში პრობლემა წარმოიშვა და ბირთვული რეაქტორი გადახურების საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა.

ეკიპაჟს ძალიან ცოტა დრო ჰქონდა.

თუ რეაქტორის ტემპერატურა კრიტიკულ ზღვარს მიაღწევდა, შედეგები შესაძლოა კატასტროფული ყოფილიყო. მეზღვაურებმა ხელნაკეთი სისტემის შექმნა დაიწყეს, რათა რეაქტორის გაგრილება შეძლებოდათ. ამისთვის რამდენიმე ადამიანი უკიდურესად მაღალი რადიაციის ზონაში შევიდა.

ეკიპაჟის წევრებმა სიცოცხლის ფასად შეძლეს რეაქტორის გაგრილება და წყალქვეშა ნავის გადარჩენა. არხიპოვიც ამ მოვლენების მონაწილე იყო. ამ გამოცდილების მნიშვნელობა ერთი წლის შემდეგ გაცილებით ნათელი გახდა. 1962 წელს ის ისევ აღმოჩნდა ბირთვულ საფრთხესთან, მაგრამ ამჯერად პრობლემა რეაქტორის ტექნიკური ავარია კი აღარ იყო. ახლა ბირთვული იარაღის გამოყენების შესაძლებლობა იდგა დღის წესრიგში.

კარიბის კრიზისი

1962 წლის ოქტომბერში შეერთებულმა შტატებმა აღმოაჩინა, რომ საბჭოთა კავშირი კუბაზე ბირთვული რაკეტების განთავსებას ცდილობდა. ამერიკის პრეზიდენტ ჯონ კენედისა და საბჭოთა ლიდერ ნიკიტა ხრუშჩოვის დაპირისპირებამ კაცობრიობა ბირთვული ომის ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო ზღვრამდე მიიყვანა.

აშშ-მა კუბის გარშემო საზღვაო „კარანტინი“ დააწესა. ამერიკული სამხედრო ხომალდები აკონტროლებდნენ ზონას და ცდილობდნენ საბჭოთა გემებისა და წყალქვეშა ნავების აღმოჩენას. საბჭოთა კავშირმა კი კუბისკენ რამდენიმე წყალქვეშა ნავი გაგზავნა.

მათ შორის იყო B-59.

ამ წყალქვეშა ნავებს განსაკუთრებული საიდუმლო მისია ჰქონდათ. თითოეულ მათგანს ბორტზე ერთი ბირთვული ტორპედო ჰქონდა. ამერიკულმა დაზვერვამ ამის შესახებ იმ მომენტში არაფერი იცოდა. ეს გარემოება მოგვიანებით აღმოჩნდა მთელი ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე შემზარავი ნაწილი.

ამერიკული ხომალდები წყალქვეშა ნავებს ეძებდნენ ისე, რომ არ იცოდნენ, რომ მათ შესაძლოა ბირთვული იარაღი ჰქონოდათ. საბჭოთა ეკიპაჟები კი ამერიკული სამხედროების მოქმედებებს უყურებდნენ ისე, რომ მათ არ ჰქონდათ სრული ინფორმაცია ვაშინგტონის რეალური განზრახვების შესახებ. ორივე მხარე ერთმანეთისგან რაღაცას მალავდა. და ორივეს ეშინოდა.

B-59 კარიბის ზღვის სიღრმეში

B-59-ს დიდი ხნის განმავლობაში წყალქვეშ ყოფნა მოუხდა. მისი დიზელიანი ძრავები და ბატარეები ასეთ პირობებში ხანგრძლივი მოქმედებისთვის არ იყო შექმნილი. წყალქვეშა ნავის შიგნით მდგომარეობა სულ უფრო მძიმდებოდა.

ტემპერატურა განსაკუთრებით ძრავის განყოფილებაში ძალიან მაღალი გახდა. ნახშირორჟანგის დონემ მოიმატა. ეკიპაჟს წყლის მარაგის პრობლემაც ჰქონდა. ადამიანები დაღლილები იყვნენ და საათობით მუშაობდნენ მძიმე პირობებში. ამასთან, მათ მოსკოვთან ნორმალური რადიოკავშირი არ ჰქონდათ.

ეს დეტალი უმნიშვნელოდ შეიძლება ჩანდეს, მაგრამ სწორედ ის გახდა მომდევნო მოვლენების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი. B-59-ის ეკიპაჟმა არ იცოდა, რა ხდებოდა ზედაპირზე. მათ არ იცოდნენ, გაგრძელდა თუ არა პოლიტიკური მოლაპარაკებები. არ იცოდნენ, რა ბრძანებებს იღებდა საბჭოთა ხელმძღვანელობა. არ იცოდნენ, დაიწყო თუ არა უკვე ომი. და შემდეგ მათ გარშემო ამერიკული სამხედრო ხომალდები გამოჩნდნენ.

აფეთქებები წყალქვეშ

აშშ-ის საზღვაო ძალებს სურდათ B-59-ის ზედაპირზე ამოყვანა. ამერიკული ხომალდები წყალქვეშა ნავის მიმართულებით სპეციალურ სასიგნალო სიღრმის მუხტებს იყენებდნენ. მათი მიზანი წყალქვეშა ნავის განადგურება კი არა მისი წყლის ზედაპირზე ამოყვანა და იდენტიფიცირება იყო. მაგრამ B-59-ის ეკიპაჟმა ამის შესახებ არაფერი იცოდა. წყალქვეშა ნავის შიგნით აფეთქებების ხმა ისმოდა. გარეთ ამერიკული თვითმფრინავები დაფრინავდნენ. პროჟექტორები წყალქვეშა ნავის კოშკურას ანათებდნენ. სიტუაცია უფრო და უფრო ჰგავდა სრულმასშტაბიან თავდასხმას.

ვასილი არხიპოვმა მოგვიანებით, 1997 წელს, თავად გაიხსენა ეს მოვლენები. მისი მონათხრობის მიხედვით, თვითმფრინავები ძალიან დაბლა დაფრინავდნენ, იყენებდნენ ძლიერ პროჟექტორებს და წყალქვეშა ნავის სიახლოვეს ისმოდა სროლისა და აფეთქებების ხმა.

წყალქვეშა ნავის მეთაური ვალენტინ სავიცკი უკიდურესად მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. ის ფიქრობდა, რომ ომი შესაძლოა უკვე დაწყებული იყო.

ბირთვული ტორპედო

B-59-ის ბორტზე მყოფი ბირთვული ტორპედო ჩვეულებრივი იარაღი არ იყო. მისი სიმძლავრე დაახლოებით 15 კილოტონას შეადგენდა — დაახლოებით იმავე მასშტაბის, რაც ჰიროსიმაზე ჩამოგდებული ატომური ბომბის სიმძლავრე.

თუ მას გამოიყენებდნენ, მისი ყველაზე ახლო სამიზნე ამერიკული ავიამზიდი USS Randolph იქნებოდა. ეროვნული უსაფრთხოების არქივის მიერ გამოქვეყნებულ დოკუმენტებში აღნიშნულია, რომ ეს ხომალდი დაახლოებით 3 400 მეზღვაურსა და საზღვაო ქვეითს იტევდა.

მაგრამ აფეთქება მხოლოდ ერთი ამერიკული ხომალდის განადგურებას არ ნიშნავდა. აშშ-ის ძალებს რეგიონში ბირთვული სიღრმის მუხტებიც ჰქონდათ. თუ ამერიკელები დაინახავდნენ, რომ საბჭოთა წყალქვეშა ნავმა ბირთვული იარაღი გამოიყენა, პასუხი შეიძლებოდა ძალიან სწრაფი და დამანგრეველი ყოფილიყო.

შემდეგი ნაბიჯი უკვე მოსკოვისა და ვაშინგტონის გადაწყვეტილებებზე იქნებოდა დამოკიდებული. სწორედ ამიტომ B-59-ის ბორტზე მიღებული გადაწყვეტილება შეიძლებოდა გაცილებით დიდი კონფლიქტის დასაწყისი გამხდარიყო.

სამი ადამიანი ერთ ოთახში

ახლა მივედით იმ მომენტამდე, რომლის გამოც ვასილი არხიპოვის სახელი ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე საოცარ ეპიზოდს უკავშირდება. B-59-ის მართვის განყოფილებაში სამი მაღალი რანგის ოფიცერი იმყოფებოდა:

ვალენტინ სავიცკი — წყალქვეშა ნავის მეთაური;

ივან მასლენიკოვი — პოლიტიკური ოფიცერი;

ვასილი არხიპოვი — წყალქვეშა ნავების ბრიგადის შტაბის უფროსი, რომელიც ამ კონკრეტულ ოპერაციაში B-59-ის ბორტზე იმყოფებოდა.

სავიცკის ეჩვენებოდა, რომ საბჭოთა კავშირსა და შეერთებულ შტატებს შორის ომი უკვე დაწყებული იყო. მას ბირთვული ტორპედოს გამოყენება სურდა. შემდგომი ჩვენებებისა და გამოქვეყნებული მასალების მიხედვით, გადაწყვეტილების მისაღებად სამი მაღალი რანგის ოფიცრის თანხმობა იყო საჭირო.

სავიცკი თანახმა იყო. მასლენიკოვიც თანახმა იყო. მესამე ხმა არხიპოვის იყო.

და არხიპოვმა თანხმობა არ მისცა.

ერთი „არა“

არხიპოვის ბირთვული ტორპედოს გაშვებაზე განპირობებული იყო იმით, რომ მან ყურადღება მიაქცია ამერიკული ძალების მოქმედებებს და მიხვდა, რომ ზოგიერთი სიგნალი შესაძლოა შეტევას კი არა, ზედაპირზე ამოსვლის მოთხოვნას ნიშნავდა.

National Security Archive-ის მიერ გამოქვეყნებული მასალების მიხედვით, არხიპოვმა სავიცკის მოუწოდა დამშვიდებულიყო, დაენახა, რომ ამერიკელები სიგნალს აგზავნიდნენ და საპასუხო სიგნალი გაეგზავნათ. სავიცკიმ საბოლოოდ ბრძანა წყალქვეშა ნავისთვის სიგნალის დაბრუნება.

ეს იყო ის მომენტი, რომელმაც სიტუაციის მიმართულება შეცვალა. B-59 არ გამხდარა პირველი საბჭოთა წყალქვეშა ნავი, რომელმაც ბირთვული იარაღი გამოიყენა. ნავი ზედაპირზე ამოვიდა და ტორპედო არ გასროლილა.

მართლა არხიპოვმა „გადაარჩინა მსოფლიო“?

სწორედ აქ უნდა გავმიჯნოთ ისტორიული ფაქტი და ლეგენდა.

2002 წელს, კარიბის კრიზისის 40 წლისთავისადმი მიძღვნილ კონფერენციაზე, აშშ-ის National Security Archive-ის დირექტორმა თომას ბლანტონმა ცნობილი ფრაზა თქვა: „კაცმა სახელად ვასილი არხიპოვმა გადაარჩინა მსოფლიო.“

ამ ფრაზამ არხიპოვის ისტორია მთელ მსოფლიოში გაავრცელა, მაგრამ ისტორიკოსები უფრო ფრთხილად უნდა იყვნენ. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რა მოხდებოდა ბირთვული ტორპედოს გასროლის შემთხვევაში. შესაძლოა ამერიკული ძალები საპასუხო დარტყმას განახორციელებდნენ. შესაძლოა კონფლიქტი სწრაფად დასრულებულიყო. შესაძლოა კი მოვლენები მართლაც ფართომასშტაბიან ბირთვულ ომში გადაზრდილიყო.

ამის დაზუსტებით თქმა შეუძლებელია.

მაგრამ ერთი რამ დადასტურებულია: B-59 ბირთვული ტორპედოთი იყო შეიარაღებული, ეკიპაჟი უკიდურესად მძიმე პირობებში იმყოფებოდა, ამერიკელებს არ ჰქონდათ ინფორმაცია ამ იარაღის შესახებ და წყალქვეშა ნავმა საბოლოოდ ბირთვული იარაღი არ გამოიყენა.

ამიტომ უფრო ზუსტი იქნება თქმა:

არხიპოვმა შესაძლოა ბირთვული ომის თავიდან აცილებაში გადამწყვეტი როლი შეასრულა.

ერთი მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა

ამ ამბავს კიდევ ერთი საინტერესო დეტალი აქვს. თავად არხიპოვის 1997 წლის მონათხრობი არ ამბობს პირდაპირ, რომ ის იყო ადამიანი, რომელმაც მარტო შეაჩერა ბირთვული ტორპედოს გაშვება. ის უფრო მეტად აღწერს შექმნილ ქაოსს, სავიცკის მდგომარეობას და იმას, როგორ მიხვდნენ, რომ ამერიკული ძალები სიგნალებს აგზავნიდნენ და არა პირდაპირ შეტევას ახორციელებდნენ.

სწორედ ამიტომ ისტორიკოსებისთვის უფრო რთულია ზუსტად აღადგინონ ის რამდენიმე წუთი. თუმცა სხვა მონაწილეთა მონათხრობები და მოგვიანებით გამოქვეყნებული დოკუმენტები არხიპოვის როლს ბევრად უფრო მკაფიოდ აჩვენებს. National Security Archive-ის მასალებში პირდაპირ არის აღწერილი, რომ ბირთვული ტორპედოს გამოყენების გადაწყვეტილებას სამი უფროსი ოფიცრის თანხმობა სჭირდებოდა და არხიპოვი წინააღმდეგი იყო.

ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია.

ისტორიული სიმართლე ყოველთვის არ არის კინოს სცენარივით მარტივი.

ზოგჯერ მთავარი მოვლენა ფაქტობრივად ცნობილია, მაგრამ ზუსტად როგორ განვითარდა თითოეული წამი, ამას სხვადასხვა მოწმე განსხვავებულად იხსენებს.

რატომ არ იცოდნენ ამერიკელებმა არაფერი?

დღეს ყველაზე შემზარავი დეტალი ისიც არის, რომ ამერიკული სამხედრო ძალები ვერ აცნობიერებდნენ, რამდენად საშიში იყო მათი მოქმედებები. ისინი B-59-ის ზედაპირზე ამოყვანას ცდილობდნენ. მაგრამ მათ არ იცოდნენ, რომ წყალქვეშა ნავს ბირთვული ტორპედო ჰქონდა. მათ არ იცოდნენ, რომ საბჭოთა ეკიპაჟს მოსკოვთან კავშირი დაკარგული ჰქონდა. არ იცოდნენ, რომ წყალქვეშა ნავის კაპიტანი შესაძლოა ფიქრობდა, რომ ომი უკვე დაწყებული იყო.

და, შესაბამისად, ამერიკულ მხარეს ვერ წარმოედგინა, რომ ჩვეულებრივ სასიგნალო ოპერაციას შეიძლებოდა ბირთვული იარაღის გამოყენებამდე მიეყვანა სიტუაცია.

ეს არის კარიბის კრიზისის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გაკვეთილი: ბირთვულ ეპოქაში კატასტროფა ყოველთვის წინასწარ დაგეგმილი გადაწყვეტილებიდან არ იწყება. ზოგჯერ ის შეიძლება გაუგებრობამ გამოიწვიოს.

ის დღე მხოლოდ B-59-ის ამბავი არ ყოფილა

1962 წლის 27 ოქტომბერი შემთხვევით არ ითვლება კარიბის კრიზისის ყველაზე სახიფათო დღედ. იმავე დღეს კუბაზე ამერიკული U-2 სადაზვერვო თვითმფრინავი საბჭოთა საზენიტო რაკეტამ ჩამოაგდო და პილოტი რუდოლფ ანდერსონი დაიღუპა. ამერიკულ სამხედრო ხელმძღვანელობაში ვითარება კიდევ უფრო დაიძაბა.

ამავე დროს, B-59-ის ინციდენტი კარიბის ზღვაში მიმდინარეობდა. ერთი მხრიდან ამერიკული და საბჭოთა ძალები სახიფათოდ უახლოვდებოდნენ ერთმანეთს. მეორე მხრიდან ვაშინგტონსა და მოსკოვს შორის პოლიტიკური მოლაპარაკებები გრძელდებოდა.

საკმარისი იყო კიდევ რამდენიმე შეცდომა, არასწორად გაგებული ბრძანება ან ერთი ცუდი გადაწყვეტილება და სიტუაცია შეიძლებოდა კონტროლიდან გამოსულიყო.

კარიბის კრიზისის შესახებ მოგვიანებით გამოქვეყნებულმა დოკუმენტებმა აჩვენა, რომ იმ დღეებში ორივე მხარე ხშირად მოქმედებდა არასრული ინფორმაციის პირობებში.

რატომ არ გახდა არხიპოვი საბჭოთა გმირი?

თუ არხიპოვის გადაწყვეტილება მართლაც იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რატომ არ გახდა ის საბჭოთა კავშირის ცნობილი გმირი? ამის ერთ-ერთი მიზეზი თავად საიდუმლოება იყო.

საბჭოთა სამხედრო ოპერაციები მკაცრად გასაიდუმლოებული იყო. ფართო საზოგადოებას არ უნდა სცოდნოდა, რომ საბჭოთა წყალქვეშა ნავები ბირთვული ტორპედოებით მოქმედებდნენ კუბის მახლობლად.

ამერიკელებმაც არ იცოდნენ სრული სურათი. შესაბამისად, არც საბჭოთა საზოგადოებას და არც დასავლეთის საზოგადოებას არ ჰქონდა სრული ინფორმაცია იმის შესახებ, რამდენად ახლოს აღმოჩნდა სამყარო კატასტროფასთან. არხიპოვის სახელი ათწლეულების განმავლობაში ისტორიის მიღმა დარჩა.

სიმართლე მხოლოდ მოგვიანებით გამოჩნდა

კარიბის კრიზისის დასრულების შემდეგ B-59-ის ამბავი ფართო საზოგადოებისთვის მაშინვე არ გამხდარა ცნობილი. 2002 წელს ჰავანაში გამართულმა კარიბის კრიზისის 40 წლისთავის კონფერენციამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა იმაში, რომ ყოფილი საბჭოთა და ამერიკელი მონაწილეების მოგონებები ერთ სივრცეში მოხვდა.

იქ გაირკვა, რომ ამერიკული ხომალდების მიერ წყალქვეშა ნავზე განხორციელებული მოქმედებები საბჭოთა ეკიპაჟისთვის ბევრად უფრო საშიში და დამაბნეველი იყო, ვიდრე ამერიკულ მხარეს წარმოედგინა.

მხოლოდ მოგვიანებით გახდა ცნობილი ისიც, რომ საბჭოთა წყალქვეშა ნავებს ბირთვული ტორპედოები ჰქონდათ. ამ ინფორმაციის გამოჩენამ კარიბის კრიზისის ისტორია ნაწილობრივ თავიდან დაწერა.

მანამდე ადამიანებმა იცოდნენ, რომ მსოფლიო ბირთვულ ომთან ახლოს იყო. ახლა უკვე ცნობილი ხდებოდა, რომ ეს საფრთხე მხოლოდ პრეზიდენტების კაბინეტებში არ არსებობდა. ის წყალქვეშა ნავების ბნელ და დახშულ კაიუტებშიც იმალებოდა.

ადამიანი, რომელიც საკუთარ თავს გმირად არ მიიჩნევდა

არხიპოვის ისტორიის ყველაზე საინტერესო მხარე ის არის, რომ თავად ის ამ ყველაფერს მსოფლიო ისტორიის გადამწყვეტ მომენტად არ წარმოაჩენდა. მისთვის ეს იყო სამხედრო სამსახურის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე დღე. მას არ ჰქონდა იმის ცოდნა, რომ მომავალში ადამიანები მის გადაწყვეტილებაზე დაწერდნენ წიგნებს, გადაიღებდნენ დოკუმენტურ ფილმებს და მას „მსოფლიოს გადამრჩენს“ უწოდებდნენ.

არხიპოვი 1998 წელს გარდაიცვალა.

ის ვერ მოესწრო იმ პერიოდს, როდესაც მისი ისტორია ფართო საზოგადოებისთვის გახდა ცნობილი. ეს განსაკუთრებულად ირონიულია. ადამიანი, რომლის სახელიც მოგვიანებით ბირთვული ომის თავიდან აცილებას დაუკავშირეს, იმ დროისთვის უკვე აღარ იყო ცოცხალი.

რა დარჩა იმ დღის შემდეგ?

კარიბის კრიზისი რამდენიმე დღეში დასრულდა. საბჭოთა კავშირმა კუბიდან რაკეტების გატანა დაიწყო, ხოლო შეერთებულმა შტატებმა პირობა დადო, რომ კუბაში არ შეიჭრებოდა. პარალელურად, საიდუმლო შეთანხმებით ამერიკული “იუპიტერის” რაკეტების გატანაც იგეგმებოდა თურქეთიდან.

მსოფლიომ ომი თავიდან აიცილა.

მაგრამ ადამიანებმა დიდხანს არ იცოდნენ, რამდენად ახლოს იყო ყველაფერი კატასტროფასთან. B-59-ის ამბავმა ეს სურათი შეცვალა. მან აჩვენა, რომ ბირთვული ომის თავიდან აცილება მხოლოდ კენედისა და ხრუშჩოვის მოლაპარაკებების შედეგი არ ყოფილა. ზოგიერთ ყველაზე სახიფათო მომენტში გადაწყვეტილებები მიიღეს ადამიანებმა, რომელთა სახელებიც არც ერთ გაზეთში არ იბეჭდებოდა.

ერთ-ერთი მათგანი ვასილი არხიპოვი იყო.

ადამიანი, რომელმაც შესაძლოა ისტორიის ყველაზე საშინელი თავი არ დაწერა

დღეს შეუძლებელია ზუსტად ვიცოდეთ რა მოხდებოდა, თუ B-59 ბირთვულ ტორპედოს მართლაც გაისროდა. შეიძლებოდა განადგურებულიყო ამერიკული სამხედრო ხომალდი. შეიძლებოდა ამერიკელებს საპასუხო დარტყმა განეხორციელებინათ. შეიძლებოდა საბჭოთა ხელმძღვანელობასა და ამერიკის მთავრობას შორის არსებული დაძაბულობა სრულმასშტაბიან ომში გადასულიყო. შეიძლებოდა კი საბოლოოდ ყველაფერი ისევ შეჩერებულიყო.

ამ კითხვებზე ზუსტი პასუხი არ არსებობს.

სწორედ ამიტომ ვასილი არხიპოვის ისტორია დღემდე გვახსენებს ერთ უბრალო, მაგრამ შემზარავ ჭეშმარიტებას:

კაცობრიობის ბედი ზოგჯერ ყველაზე ძლევამოსილი ადამიანების ხელში კი არა, ერთი ადამიანის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაში შეიძლება აღმოჩნდეს — გადაწყვეტილებაში, რომელიც იმ მომენტში შეიძლება უმნიშვნელოდ ჩანდეს, მაგრამ მომავალში მილიონობით ადამიანის სიცოცხლის ბედს განსაზღვრავდეს.

სტატიაში გამოყენებული ფოტოები აღებულია Wikimedia Commons-დან და წარმოადგენს საჯარო მასალას.

თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.