კაცი, რომელმაც ორი ატომური ბომბის აფეთქება გადაიტანა
1945 წლის აგვისტოში კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე საშინელი მოვლენა მოხდა. მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს შეერთებულმა შტატებმა იაპონიის ქალაქ ჰიროშიმაზე ატომური ბომბი ჩამოაგდო. სამი დღის შემდეგ მეორე ატომური ბომბი ნაგასაკიზე აფეთქდა. ამ ორ ქალაქში ათიათასობით ადამიანი დაიღუპა, ხოლო გადარჩენილებს რადიაციის, დამწვრობებისა და სხვა დაზიანებების შედეგებთან ცხოვრება ათწლეულების განმავლობაში მოუწიათ. თუმცა ამ ტრაგედიის ისტორიაში არსებობს ერთი განსაკუთრებით წარმოუდგენელი შემთხვევა — იაპონელი ინჟინერი, რომელიც ორივე ქალაქში იმყოფებოდა ორივე ატომური აფეთქების დროს და ორივეს გადაურჩა. მისი სახელი იყო ცუტომუ იამაგუჩი (Tsutomu Yamaguchi).
ჰიროშიმა — პირველი აფეთქება
1945 წლის ზაფხულში 29 წლის ცუტომუ იამაგუჩი მუშაობდა Mitsubishi Heavy Industries-ში და სამსახურის გამო ჰიროშიმაში იმყოფებოდა. 6 აგვისტოს დილით ის ქალაქში ჩვეულებრივ სამუშაო დღეს იწყებდა და ვერანაირად წარმოიდგენდა, რომ რამდენიმე წუთში მისი ცხოვრება სამუდამოდ შეიცვლებოდა. დაახლოებით დილის 8:15 საათზე ამერიკულმა B-29 ბომბდამშენმა ჰიროშიმაზე ატომური ბომბი „Little Boy“ ჩამოაგდო. იამაგუჩი აფეთქების უშუალო ცენტრში არ იმყოფებოდა, თუმცა საკმარისად ახლოს იყო იმისთვის, რომ აფეთქების დამანგრეველი ძალა საკუთარ თავზე ეგრძნო. მან ცაში მოულოდნელად წარმოუდგენლად ძლიერი ნათება დაინახა, შემდეგ კი უზარმაზარმა დარტყმითმა ტალღამ მიწაზე დააგდო.
აფეთქების შედეგად იამაგუჩიმ სერიოზული დამწვრობები მიიღო, განსაკუთრებით სხეულის ზედა ნაწილზე, ხოლო ქალაქის დიდი ნაწილი რამდენიმე წამში განადგურდა. შენობები ჩამოინგრა, ქუჩებში ხანძრები გაჩნდა და ათასობით ადამიანი დაიჭრა ან დაიღუპა. მიუხედავად საკუთარი დაზიანებებისა, იამაგუჩი ცდილობდა გადარჩენილთა შორის თავისი თანამშრომლების პოვნას. მან მოგვიანებით გაიხსენა ჰიროშიმის საშინელი სურათები — განადგურებული ქალაქი, ხანძრები და ადამიანები, რომლებიც დახმარებას ითხოვდნენ. იმ ღამეს მან ჰიროშიმაში გაატარა, მეორე დღეს კი, მიუხედავად მძიმე მდგომარეობისა, ნაგასაკიში დაბრუნება გადაწყვიტა.
ნაგასაკი — წარმოუდგენელი განმეორება
იამაგუჩი ნაგასაკიში 8 აგვისტოს დაბრუნდა. მას უკვე ჰქონდა მიღებული მძიმე დამწვრობები, მაგრამ მეორე დღეს სამსახურში მაინც მივიდა. მან თანამშრომლებს მოუყვა, რა მოხდა ჰიროშიმაში და როგორ გაანადგურა ერთმა ბომბმა პრაქტიკულად მთელი ქალაქი. მისი მონათხრობი იმდენად წარმოუდგენლად ჟღერდა, რომ ზოგიერთისთვის რთული იყო ამის დაჯერება. თუმცა იამაგუჩისთვის ეს თეორია ან ჭორი არ ყოფილა — ის თავად იმყოფებოდა იქ და საკუთარი თვალით ნახა კატასტროფა.
1945 წლის 9 აგვისტოს, დაახლოებით დილის 11 საათზე, ნაგასაკის თავზე ამერიკული B-29 გამოჩნდა. ამჯერად სამიზნე იყო ქალაქი ნაგასაკი, ხოლო თვითმფრინავს ატომური ბომბი „Fat Man“ გადაჰქონდა. იამაგუჩი კვლავ აფეთქების ზონაში აღმოჩნდა. რამდენიმე დღით ადრე მას უკვე ჰქონდა გამოცდილი ატომური ბომბის დამანგრეველი ძალა ჰიროშიმაში, ახლა კი თითქმის იგივე კოშმარი მეორედ დაიწყო. ცაზე კვლავ გაჩნდა გამანადგურებელი ნათება, რასაც აფეთქების ტალღა მოჰყვა. იამაგუჩი კვლავ გადარჩა, თუმცა მისი სხეული, რომელიც ჯერ კიდევ ჰიროშიმაში მიღებული დაზიანებებისგან იტანჯებოდა, მეორე აფეთქებამ კიდევ უფრო დააზიანა.
როგორ შეძლო მან გადარჩენა?
იამაგუჩის ისტორიის განხილვისას მნიშვნელოვანია ერთი გავრცელებული მითის გასწორება. ის არც ერთ შემთხვევაში არ ყოფილა ატომური ბომბის აფეთქების უშუალო ჰიპოცენტრში. ორივე ქალაქში ის აფეთქების ცენტრიდან გარკვეულ მანძილზე იმყოფებოდა, რაც გადარჩენის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი გახდა. ატომური აფეთქების დამანგრეველი ეფექტი მანძილის ზრდასთან ერთად მცირდება, ხოლო შენობები და სხვა ფიზიკური ბარიერები ადამიანს აფეთქების ტალღისა და თერმული გამოსხივებისგან გარკვეულ დაცვას აძლევს. მიუხედავად ამისა, ის ფაქტი, რომ ერთი ადამიანი მხოლოდ სამი დღის განმავლობაში ორჯერ აღმოჩნდა ატომური დაბომბვის ზონაში და ორივეჯერ გადარჩა, მაინც უკიდურესად იშვიათ შემთხვევად რჩება.
ნაგასაკის აფეთქების შემდეგ იამაგუჩი საბოლოოდ საავადმყოფოში აღმოჩნდა. მას ჰქონდა მძიმე დამწვრობები და სხვა დაზიანებები, თუმცა ცოცხალი იყო. იმ დროისთვის მან ჯერ კიდევ არ იცოდა, რომ მისი ისტორია მომავალში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითი გახდებოდა იმისა, თუ რა გადაიტანეს ატომური დაბომბვების გადარჩენილებმა. რამდენიმე დღეში იაპონიამ კაპიტულაცია გამოაცხადა და მეორე მსოფლიო ომი დასრულდა, მაგრამ იამაგუჩის ომი მის სხეულსა და მეხსიერებაში კიდევ მრავალი წლის განმავლობაში გაგრძელდა.
ცხოვრება ატომური ბომბების შემდეგ
ომის დასრულების შემდეგ იამაგუჩი კვლავ დაუბრუნდა Mitsubishi-ს და ცდილობდა ჩვეულებრივი ცხოვრების გაგრძელებას. მან ოჯახი შექმნა და შვილები გაზარდა, თუმცა მიღებული დაზიანებებისა და ჯანმრთელობის პრობლემების შედეგები მას წლების განმავლობაში თან სდევდა. საინტერესოა ისიც, რომ იამაგუჩი ათწლეულების განმავლობაში განსაკუთრებით აქტიურად არ საუბრობდა საკუთარ გამოცდილებაზე. ომის შემდეგ იაპონიაში ატომური დაბომბვების გადარჩენილებს ხშირად მძიმე სოციალური და ჯანმრთელობის პრობლემების ფონზე უწევდათ ცხოვრება, რის გამოც ბევრ მათგანს საკუთარი ისტორიის გახსენება და მოყოლა უჭირდა.
სიცოცხლის ბოლო წლებში იამაგუჩიმ უფრო აქტიურად დაიწყო საუბარი იმაზე, რაც ჰიროშიმასა და ნაგასაკიში ნახა. მან დაწერა მემუარები და მონაწილეობა მიიღო დოკუმენტურ ფილმებში, რათა საკუთარი გამოცდილება ახალი თაობებისთვის გადაეცა. მისი ისტორია უკვე აღარ იყო მხოლოდ ერთი ადამიანის წარმოუდგენელი გადარჩენის ამბავი — ის იქცა გაფრთხილებად იმის შესახებ, თუ რა შედეგები შეიძლება ჰქონდეს ბირთვული იარაღის გამოყენებას ადამიანებზე და მთლიან ქალაქებზე.
იყო თუ არა ის ერთადერთი ადამიანი, ვინც ორივე დაბომბვას გადაურჩა?
იამაგუჩის ხშირად უწოდებენ „ერთადერთ ადამიანს, რომელმაც ორი ატომური ბომბი გადაიტანა“, თუმცა ეს ფორმულირება ზუსტი არ არის. არსებობდნენ სხვა ადამიანებიც, რომლებიც ჰიროშიმასა და ნაგასაკის დაბომბვებს გადაურჩნენ. იამაგუჩი კი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი იყო მათ შორის და იაპონიის მთავრობამ ოფიციალურად აღიარა, როგორც „nijū hibakusha“ — ადამიანი, რომელიც ორივე ატომური დაბომბვის შედეგად დაზარალდა.
ამიტომ მისი ისტორიის უფრო ზუსტი აღწერა იქნება: ცუტომუ იამაგუჩი იყო ერთ-ერთი ადამიანი, რომელმაც ჰიროშიმისა და ნაგასაკის ატომური დაბომბვები გადაიტანა და ორივეს გადაურჩა. სწორედ მისი ისტორია გახდა ამ იშვიათი შემთხვევის ყველაზე ცნობილი მაგალითი.
ბოლო წლები და მისი მთავარი გზავნილი
სიცოცხლის ბოლო წლებში იამაგუჩი სულ უფრო აქტიურად გამოდიოდა ბირთვული იარაღის წინააღმდეგ. ადამიანს, რომელმაც ორი ატომური აფეთქების შედეგები საკუთარ სხეულზე გამოცადა, ამ საკითხზე საუბრისთვის განსაკუთრებული მორალური საფუძველი ჰქონდა. ის ცდილობდა მსოფლიოსთვის ეჩვენებინა, რომ ბირთვული იარაღი მხოლოდ სამხედრო სტრატეგიის ნაწილი არ არის — მისი გამოყენების უკან რეალური ადამიანების სიცოცხლე, ოჯახები და ქალაქებია.
ცუტომუ იამაგუჩი 2010 წლის 4 იანვარს, 93 წლის ასაკში, ნაგასაკიში გარდაიცვალა. ის 64 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა იმ ორი დღის შემდეგ, რომლებმაც მისი ცხოვრება სამუდამოდ შეცვალა. 1945 წლის აგვისტოში ის ორჯერ აღმოჩნდა კაცობრიობის ისტორიაში ყველაზე დამანგრეველი იარაღის სამიზნე ქალაქებში, მაგრამ ორივეჯერ გადარჩა.
ორი აფეთქება და ერთი სიცოცხლე
ცუტომუ იამაგუჩის ისტორია იმდენად წარმოუდგენელია, რომ ერთი შეხედვით თითქმის დაუჯერებელ ამბავს ჰგავს: ერთი ადამიანი, ორი ქალაქი, ორი ატომური ბომბი და მხოლოდ სამი დღე მათ შორის. თუმცა ამ ისტორიის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი მხოლოდ მისი გადარჩენა არ არის. იამაგუჩიმ საკუთარი ცხოვრების ბოლო წლები იმაზე საუბარს მიუძღვნა, თუ რა შედეგები მოაქვს ბირთვული იარაღის გამოყენებას და რატომ არ უნდა განმეორდეს ჰიროშიმისა და ნაგასაკის მსგავსი ტრაგედია.
მისი ცხოვრება დღესაც გვახსენებს, რომ ისტორიული მოვლენების უკან ყოველთვის კონკრეტული ადამიანები დგანან. სტატისტიკის მიღმა არიან ადამიანები, რომლებსაც ჰქონდათ ოჯახები, გეგმები, ოცნებები და ჩვეულებრივი ცხოვრება — სანამ ერთმა აფეთქებამ ყველაფერი არ შეცვალა. ცუტომუ იამაგუჩი კი იმ მცირერიცხოვან ადამიანთაგანი აღმოჩნდა, რომლებმაც კაცობრიობის ისტორიაში ორი ყველაზე საშინელი დღის გადატანა შეძლეს და შემდეგ მთელი დარჩენილი ცხოვრება ამ გამოცდილების მოწმედ გაატარეს.
თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.
