რატომ არ ჩამოაქვთ ევერესტიდან დაღუპული ალპინისტების ცხედრები? – მთის ყველაზე მძიმე რეალობა
მსოფლიოს ყველაზე მაღალი მწვერვალი და მისი უხილავი მხარე
ყოველწლიურად ათასობით ადამიანი ოცნებობს მსოფლიოს უმაღლეს მწვერვალ ევერესტზე (8 848.86 მ) ასვლაზე. ზოგისთვის ეს ცხოვრების მთავარი მიზანია, ზოგისთვის კი საკუთარი შესაძლებლობების გამოცდა, მაგრამ ევერესტს მეორე, ბევრად მძიმე მხარეც აქვს.
ეს მხოლოდ ყინულით დაფარული მთა არ არის. ის არის ადგილი, სადაც ბუნება ადამიანს მის საზღვრებს ახსენებს. ექსტრემალური სიმაღლე, ჟანგბადის მწვავე ნაკლებობა, მოულოდნელი ამინდის ცვლილება და უკიდურესი ფიზიკური დატვირთვა ერთ-ერთ ყველაზე რთულ გარემოს ქმნის დედამიწაზე. ამიტომაც ბევრს აინტერესებს ერთი მძიმე კითხვა:
რატომ რჩება ზოგიერთი დაღუპული ალპინისტი ევერესტზე და რატომ ვერ ჩამოაქვთ ისინი ქვემოთ?
პასუხი გაცილებით რთულია, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს.
„სიკვდილის ზონა“ — ადგილი, სადაც ადამიანის ორგანიზმი ნელ-ნელა ითიშება
დაახლოებით 8 000 მეტრის ზემოთ იწყება ის, რასაც ალპინისტები „სიკვდილის ზონას“ უწოდებენ. ამ სიმაღლეზე:
- ჰაერში ჟანგბადის რაოდენობა ზღვის დონესთან შედარებით დაახლოებით მესამედია;
- ყოველი ნაბიჯი უზარმაზარ ენერგიას მოითხოვს;
- ორგანიზმი ვერ ახდენს აღდგენას, არამედ ნელ-ნელა იფიტება;
- დიდხანს დარჩენა სიცოცხლისთვის უკიდურესად სახიფათოა.
ამ პირობებში ყველაზე მარტივი მოქმედებაც კი — მაგალითად, ზურგჩანთის მოხსნა ან ხელთათმანის ჩაცმა — შეიძლება ძალიან რთული გახდეს. ამიტომ ალპინისტები ცდილობენ „სიკვდილის ზონაში“ რაც შეიძლება ცოტა დრო გაატარონ.
რატომ არის ცხედრის ჩამოტანა ერთ-ერთი ყველაზე რთული ამოცანა?
ბევრს ჰგონია, რომ ეს მხოლოდ ტექნიკის ან სურვილის საკითხია. სინამდვილეში მიზეზები გაცილებით სერიოზულია.
1. ძალიან დიდი წონა
დიდ სიმაღლეზე რამდენიმე ადამიანის გადაადგილებაც კი რთულია. თუ ამას დაემატება სპეციალური აღჭურვილობა და ადამიანის სხეულის გადმოტანის აუცილებლობა, ოპერაცია უკიდურესად სახიფათო ხდება.
2. ჟანგბადის დეფიციტი
მაშველებსაც იგივე პირობებში უწევთ მუშაობა, როგორშიც ალპინისტები იმყოფებიან. ხშირად დამატებითი ჟანგბადის ბალონებიც კი შეზღუდულია.
3. ამინდი წუთებში იცვლება
ევერესტზე:
- ძლიერი ქარი;
- თოვლი;
- ყინული;
- ზვავის საფრთხე
შეიძლება რამდენიმე წუთში წარმოიშვას. ამიტომ სამაშველო ჯგუფებს ხშირად ძალიან მცირე დრო აქვთ უსაფრთხოდ მუშაობისთვის.
4. სხვა ადამიანების სიცოცხლე
ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზი სწორედ ეს არის. თუ ცხედრის ჩამოსატანად რამდენიმე მაშველი საკუთარ სიცოცხლეს სერიოზულ საფრთხეში ჩაიგდებს, ექსპედიციის ხელმძღვანელებს რთული გადაწყვეტილების მიღება უწევთ. სამთო გადარჩენის ერთ-ერთი მთავარი პრინციპია:
არც ერთი სამაშველო ოპერაცია არ უნდა გახდეს ახალი ტრაგედიის მიზეზი.
სწორედ ამიტომ ყველა შემთხვევა ინდივიდუალურად ფასდება.
ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ევერესტიდან არასოდეს ჩამოაქვთ დაღუპულთა ცხედრები?
არა. ეს გავრცელებული მითია. ბოლო ათწლეულებში არაერთი რთული სამაშველო და საევაკუაციო ოპერაცია წარმატებით ჩატარდა. თუ ალპინისტი შედარებით დაბალ სიმაღლეზეა, ამინდი ხელსაყრელია და ოპერაცია ზედმეტ რისკს არ ქმნის, ცხედრის ჩამოტანა შესაძლებელია, თუმცა „სიკვდილის ზონაში“, განსაკუთრებით მწვერვალთან ახლოს, ასეთი ოპერაციები გაცილებით რთული და სახიფათოა.
რამდენად ძვირია ასეთი ოპერაცია?
ევერესტზე სამაშველო და საევაკუაციო სამუშაოები მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე რთულ ოპერაციად ითვლება. ზოგჯერ საჭიროა:
- სპეციალურად მომზადებული შერპების ჯგუფი;
- დამატებითი ჟანგბადის მარაგი;
- რამდენიმე დღის მუშაობა;
- რთული ლოგისტიკა.
ამ ყველაფერმა შესაძლოა ოპერაციის ღირებულება ათიათასობით დოლარამდე ან მეტამდეც გაზარდოს, თუმცა საბოლოო თანხა დამოკიდებულია სიმაღლეზე, ამინდსა და ოპერაციის სირთულეზე.
რა როლს ასრულებენ შერპები ევერესტზე?
თუ ევერესტზე ასვლის ისტორიას გადახედავთ, სწრაფად მიხვდებით, რომ ამ მთის დაპყრობის შესახებ საუბარი შერპების გარეშე თითქმის შეუძლებელია. შერპები ნეპალის ჰიმალაის რეგიონში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფია, რომელთა მრავალსაუკუნოვანი ცხოვრება მაღალმთიან პირობებთან არის დაკავშირებული. მიუხედავად გავრცელებული მოსაზრებისა, „შერპა“ პროფესია კი არა, ეთნიკური სახელწოდებაა. თუმცა დღეს ეს სიტყვა ხშირად გამოიყენება იმ მაღალკვალიფიციური მთამსვლელებისა და გიდების აღსანიშნავად, რომლებიც ექსპედიციებს ეხმარებიან. ევერესტზე ისინი ასრულებენ ურთულეს სამუშაოებს:
- ამაგრებენ უსაფრთხოების თოკებს;
- გადააქვთ ჟანგბადის ბალონები და სხვა აღჭურვილობა;
- ამზადებენ ბანაკებს;
- ეხმარებიან ალპინისტებს რთული მონაკვეთების გადალახვაში;
- ხშირად მონაწილეობენ სამაშველო ოპერაციებშიც.
ბევრი გამოცდილი ალპინისტი ამბობს, რომ წარმატებული ექსპედიცია სწორედ შერპების პროფესიონალიზმზეა დამოკიდებული.
ხუმბუს ყინულის ჩანჩქერი — ევერესტის ერთ-ერთი ყველაზე საშიში მონაკვეთი
სამხრეთის მარშრუტით მიმავალი ექსპედიციებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო ადგილი ხუმბუს ყინულის ჩანჩქერია. სახელის მიუხედავად, ეს წყლის ჩანჩქერი არ არის. ის მუდმივად მოძრავი უზარმაზარი ყინულის მასაა, რომელიც:
- ღრმა ნაპრალებით არის დაფარული;
- ნებისმიერ დროს შეიძლება შეიცვალოს;
- დღის განმავლობაში რამდენიმე სანტიმეტრით გადაადგილდება.
ამ მონაკვეთის გადასალახად ალპინისტები ხშირად ალუმინის კიბეებს იყენებენ, რომლებიც ყინულის ღრმა ნაპრალებზეა გადებული. სწორედ აქ მუშაობენ შერპები სეზონის დასაწყისში, რათა სხვა ექსპედიციებისთვის მარშრუტი უსაფრთხოდ მოამზადონ.
რა საფრთხეები ელოდება ალპინისტებს?
ევერესტზე ასვლა მხოლოდ სიცივესთან ბრძოლა არ არის. ყველაზე გავრცელებული საფრთხეებია:
ჟანგბადის ნაკლებობა
დიდ სიმაღლეზე ტვინი და სხვა ორგანოები საკმარის ჟანგბადს ვეღარ იღებენ. შედეგად შეიძლება განვითარდეს:
- დაბნეულობა;
- კონცენტრაციის დაკარგვა;
- არასწორი გადაწყვეტილებები;
- ცნობიერების დარღვევა.
ძლიერი ქარი
ზოგჯერ ქარის სიჩქარე 100 კმ/სთ-საც აჭარბებს. ასეთ პირობებში წონასწორობის შენარჩუნებაც კი რთულია.
უკიდურესი სიცივე
ტემპერატურა ხშირად –30°C-დან –40°C-მდე ეცემა, ხოლო ქარის ეფექტი მას კიდევ უფრო ამძიმებს.
ზვავები
ევერესტის გარკვეულ მონაკვეთებზე ზვავის საფრთხე მუდმივად არსებობს. ამიტომ ექსპედიციები ამინდის პროგნოზს განსაკუთრებული ყურადღებით აკვირდებიან.
ყველაზე გავრცელებული მითები ევერესტზე
ინტერნეტში ევერესტთან დაკავშირებით უამრავი გადაუმოწმებელი ინფორმაცია ვრცელდება. მოდი, რამდენიმე მათგანი განვმარტოთ.
მითი №1 — „ევერესტზე ასობით ცხედარია.“
ნაწილობრივ მართალია. ისტორიულად, მთაზე მართლაც დაიღუპა 300-ზე მეტი ადამიანი. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა მათგანი დღესაც მარშრუტზეა. წლების განმავლობაში არაერთი ცხედარი ჩამოიტანეს ან სხვა ადგილას გადაასვენეს, ხოლო ზოგიერთის ადგილსამყოფელი უცნობია.
მითი №2 — „ცხედრებს სპეციალურად ტოვებენ.“
არა. თუ უსაფრთხოდ ჩამოტანა შესაძლებელია, ამისთვის ხშირად ძალისხმევას არ იშურებენ, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში ოპერაცია იმდენად სახიფათოა, რომ მაშველების სიცოცხლეს უფრო დიდი რისკი ექმნება.
მითი №3 — „ევერესტზე ასვლა მხოლოდ ფულის საკითხია.“
ექსპედიცია მართლაც ძალიან ძვირია. თუმცა მხოლოდ ფინანსები საკმარისი არ არის. წარმატებისთვის აუცილებელია:
- მრავალწლიანი გამოცდილება;
- ფიზიკური მომზადება;
- სიმაღლესთან ადაპტაცია;
- ტექნიკური უნარები;
- სწორი გადაწყვეტილებების მიღება.
როგორ ემზადებიან ალპინისტები ევერესტისთვის?
ევერესტზე წარმატებული ასვლა ხშირად წლების განმავლობაში გრძელდება. ბევრი მთამსვლელი ჯერ იპყრობს:
- 6 000-მეტრიან მწვერვალებს;
- შემდეგ — 7 000-მეტრიანებს;
- ბოლოს კი — 8 000-მეტრიან მთებს.
ამასთან ერთად ისინი სწავლობენ:
- ყინულზე გადაადგილებას;
- თოკებთან მუშაობას;
- მყინვარებზე გადაადგილებას;
- სიმაღლის დაავადებების ამოცნობას.
რატომ არ შეიძლება ევერესტზე დიდხანს დარჩენა?
ბევრს ჰგონია, რომ მწვერვალზე ასვლის შემდეგ ალპინისტები იქ გარკვეულ დროს ატარებენ. რეალურად ეს თითქმის არასოდეს ხდება. მწვერვალზე მიღწევა გზის მხოლოდ ნახევარია. სტატისტიკურად, უბედური შემთხვევების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაბრუნებისას ხდება, როდესაც:
- ძალები გამოფიტულია;
- ჟანგბადის მარაგი მცირდება;
- კონცენტრაცია ეცემა;
- ამინდი ხშირად უარესდება.
ამიტომ გამოცდილ ალპინისტებს ერთი მნიშვნელოვანი წესი აქვთ:
მწვერვალი წარმატებაა მხოლოდ მაშინ, თუ უსაფრთხოდ დაბრუნდები.
როგორ შეიცვალა ევერესტი ბოლო ათწლეულებში?
როდესაც 1953 წელს ედმუნდ ჰილარიმ და ტენზინგ ნორგეიმ პირველად მიაღწიეს ევერესტის მწვერვალს, ეს კაცობრიობის ერთ-ერთ უდიდეს მიღწევად ითვლებოდა. დღეს ვითარება მნიშვნელოვნად განსხვავებულია. თანამედროვე აღჭურვილობა, ზუსტი ამინდის პროგნოზები, სატელიტური კავშირი, GPS სისტემები და კომერციული ექსპედიციები ევერესტზე ასვლას უფრო ხელმისაწვდომს ხდის, ვიდრე ოდესმე. თუმცა, ამან ახალი პრობლემებიც წარმოშვა.
გადატვირთული მარშრუტები
2019 წელს მსოფლიოს ყურადღება ერთმა ფოტომ მიიპყრო. ფოტოზე ათეულობით ალპინისტი ვიწრო ქედზე ერთმანეთის უკან იდგა და მწვერვალისკენ ნელა მიიწევდა. ამ მოვლენამ კიდევ ერთხელ აჩვენა, რომ ევერესტზე მთავარი საფრთხე მხოლოდ ბუნება აღარ არის — ზოგჯერ პრობლემა ადამიანების დიდი რაოდენობაც ხდება. როდესაც ალპინისტები რიგში დიდხანს ჩერდებიან:
- იზრდება ჟანგბადის ხარჯი;
- ადამიანი მეტ დროს ატარებს „სიკვდილის ზონაში“;
- იზრდება გადაღლისა და გართულებების რისკი.
კლიმატის ცვლილება ახალ გამოწვევებს ქმნის
მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ჰიმალაიში მყინვარები თანდათან იცვლება. ყინულის დნობამ ზოგიერთ ადგილას გამოაჩინა წლების განმავლობაში თოვლის ქვეშ მოქცეული აღჭურვილობა და ადამიანების ნაშთებიც. ეს გარემოება სამაშველო და დასუფთავების ოპერაციებს ახალ გამოწვევებს უქმნის.
ევერესტი მხოლოდ ალპინისტების გამოწვევა აღარ არის
ბოლო წლებში ნეპალის ხელისუფლება და სხვადასხვა ორგანიზაცია რეგულარულად ატარებენ დასუფთავების ექსპედიციებს. მთიდან ჩამოაქვთ:
- მიტოვებული ჟანგბადის ბალონები;
- კარვები;
- თოკები;
- სხვა ნარჩენები.
ზოგიერთ ოპერაციას ადამიანების ნაშთების მოძებნა და გადმოსვენებაც ახლავს, თუმცა ეს მხოლოდ მაშინ ხდება, როდესაც ამის უსაფრთხოდ შესრულებაა შესაძლებელი.
რას გვასწავლის ევერესტი?
ევერესტი მხოლოდ გეოგრაფიული წერტილი არ არის. ის გვახსენებს, რომ ბუნების წინაშე ადამიანი ყოველთვის შეზღუდულია. აქ გამარჯვება მხოლოდ მწვერვალზე დადგომა არ არის. ნამდვილი წარმატებაა:
- სწორად დაგეგმილი ექსპედიცია;
- პასუხისმგებლიანი გადაწყვეტილებები;
- გუნდის მხარდაჭერა;
- უსაფრთხოდ დაბრუნება.
ამიტომ პროფესიონალი მთამსვლელები ხშირად ამბობენ:
„მწვერვალი არჩევითია, დაბრუნება — სავალდებულო.“
ეს ფრაზა ევერესტის ფილოსოფიას ყველაზე ზუსტად გამოხატავს.
დასკვნა
ევერესტი მსოფლიოს უმაღლესი მწვერვალია, მაგრამ მისი მთავარი სიმაღლე მეტრებში არ იზომება. ყოველი ექსპედიცია გვიჩვენებს, რამდენად ძლიერია ადამიანის სურვილი, გადალახოს საკუთარი შესაძლებლობების ზღვარი. ამავე დროს, მთა გვახსენებს, რომ ბუნებას თავისი წესები აქვს და მათი უგულებელყოფა მძიმე შედეგებით შეიძლება დასრულდეს. სწორედ ამიტომ ზოგჯერ შეუძლებელია დაღუპული ალპინისტების გადმოსვენება. ეს არ არის გულგრილობა ან უპატივცემულობა — ხშირად ეს არის მძიმე, მაგრამ აუცილებელი გადაწყვეტილება, რომელიც სხვა ადამიანების სიცოცხლის დაცვას ემსახურება.
შესაძლოა მწვერვალზე ასვლა ადამიანის ერთ-ერთი უდიდესი მიღწევა იყოს, მაგრამ ნამდვილი გამარჯვება მხოლოდ მაშინ სრულდება, როდესაც ადამიანი უსაფრთხოდ ბრუნდება უკან. ევერესტი ამიტომაც რჩება არა მხოლოდ მსოფლიოს უმაღლეს მთად, არამედ ადამიანის გამბედაობის, ოცნებისა და პასუხისმგებლობის სიმბოლოდ.
თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.
