ჯვაროსნული ლაშქრობების 10 ყველაზე შოკისმომგვრელი ფაქტი, რომლებიც ისტორიის წიგნებში იშვიათად გვხვდება
ჯვაროსნული ლაშქრობები ისტორიაში ხშირად წარმოდგენილია, როგორც ქრისტიანებისა და მუსლიმების მრავალსაუკუნოვანი ბრძოლა წმინდა მიწისთვის. თუმცა, რეალური ისტორია გაცილებით უფრო რთული, წინააღმდეგობრივი და ზოგჯერ შემზარავია. ამ ომებში მონაწილეობდნენ არა მხოლოდ მეფეები და რაინდები, არამედ გლეხები, ბავშვები, ვაჭრები, სასულიერო პირები და ავანტიურისტებიც. ისინი ტოვებდნენ სახლს რწმენის, სიმდიდრის, დიდების ან ცოდვების მიტევების იმედით.
1096-დან 1291 წლამდე გამართული ჯვაროსნული ლაშქრობები ევროპისა და ახლო აღმოსავლეთის ისტორიას სამუდამოდ შეცვლიდა. მაგრამ ამ მოვლენებთან დაკავშირებული უამრავი ფაქტი დღემდე ბევრისთვის უცნობია.
1. პირველი ჯვაროსნები იერუსალიმამდე ვერც კი მივიდნენ
1095 წელს რომის პაპმა ურბან II-მ კლერმონის კრებაზე ქრისტიანებს წმინდა მიწის გათავისუფლებისკენ მოუწოდა. ამ მოწოდებას ათასობით ღარიბი გლეხი, ხელოსანი და უბრალო მოქალაქე გამოეხმაურა.
ამ მოვლენას მოგვიანებით „სახალხო ჯვაროსნული ლაშქრობა“ ეწოდა.
მათ არ ჰქონდათ:
- სამხედრო მომზადება;
- საკმარისი იარაღი;
- სურსათი;
- ორგანიზებული ხელმძღვანელობა.
გზად ისინი ხშირად ძარცვავდნენ სოფლებს, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობის წინააღმდეგობას აწყდებოდნენ.
როდესაც მცირე აზიაში შევიდნენ, სელჩუკთა არმიამ თითქმის მთლიანად გაანადგურა ისინი. ათიათასობით ადამიანი დაიღუპა ისე, რომ იერუსალიმიც კი არ უნახავთ.
2. იერუსალიმის აღების შემდეგ ქალაქი სისხლით დაიფარა
1099 წელს ჯვაროსნებმა იერუსალიმი აიღეს.
შუა საუკუნეების ქრისტიანული ქრონიკებიც კი აღწერენ, რომ ქალაქში საშინელი ხოცვა-ჟლეტა დაიწყო.
დაიღუპნენ:
- მუსლიმები;
- ებრაელები;
- აღმოსავლელი ქრისტიანების ნაწილიც.
ზოგიერთი მემატიანე წერდა, რომ ქუჩები გვამებით იყო სავსე და სისხლი ყველგან ჩანდა. ხშირად ციტირებული ფრაზა, თითქოს „სისხლი ცხენების მუხლებამდე აღწევდა“, სავარაუდოდ ლიტერატურული გაზვიადებაა და არა პირდაპირი ფაქტი, თუმცა ის კარგად ასახავს იმდროინდელი ავტორების შოკს.
3. ჯვაროსნებმა კანიბალიზმამდეც კი მიაღწიეს
ეს ჯვაროსნული ლაშქრობების ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ეპიზოდია.
1098 წელს, სირიის ქალაქ მაარააში (Ma’arrat al-Numan), ალყაში მოქცეულ ჯვაროსნებს საკვები თითქმის მთლიანად გამოელიათ.
რამდენიმე ქრისტიანი და მუსლიმი მემატიანე აღწერს, რომ სასოწარკვეთილმა მეომრებმა მოკლული ადამიანების სხეულები საკვებად გამოიყენეს.
ისტორიკოსები დღემდე კამათობენ ამ ფაქტის მასშტაბზე, მაგრამ თანამედროვე მკვლევართა დიდი ნაწილი თანხმდება, რომ მსგავსი შემთხვევები ნამდვილად მოხდა. ეს უფრო შიმშილით გამოწვეული უკიდურესი სასოწარკვეთის შედეგი იყო და არა ჩვეულებრივი პრაქტიკა.
4. ქრისტიანებმა ყველაზე დიდი ქრისტიანული ქალაქი გაძარცვეს
1204 წელს მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა საერთოდ აღარ წავიდა იერუსალიმისკენ.
ვენეციის პოლიტიკური და ფინანსური ინტერესების გავლენით ჯვაროსნებმა ბიზანტიის დედაქალაქი კონსტანტინოპოლი აიღეს.
ქალაქში:
- გაძარცვეს ეკლესიები;
- წაიღეს ათასობით ხელნაწერი;
- გაანადგურეს უნიკალური ხელოვნების ნიმუშები;
- გაიტაცეს ოქრო, ვერცხლი და წმინდა რელიქვიები.
ბევრი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ტრაგედია ქრისტიანული ცივილიზაციის ისტორიაში. სწორედ ამ მოვლენამ მნიშვნელოვნად დაასუსტა ბიზანტიის იმპერია, რომელიც 1453 წელს ოსმალებმა საბოლოოდ დაიპყრეს.
5. ბავშვთა ჯვაროსნული ლაშქრობა – ისტორიის ყველაზე ტრაგიკული ეპიზოდი
1212 წელს ევროპაში გავრცელდა რწმენა, რომ ბავშვების სიწმინდე შეძლებდა იმას, რაც შეიარაღებულ რაინდებს ვერ გამოუვიდათ.
ათასობით მოზარდი საფრანგეთიდან და გერმანიიდან წმინდა მიწისკენ დაიძრა.
ლეგენდის მიხედვით, ზღვა მათ წინ უნდა გაყოფილიყო.
რეალურად კი:
- ბევრი გზაში დაიღუპა;
- ნაწილი შიმშილმა იმსხვერპლა;
- ზოგი სახლში დაბრუნდა;
- ზოგი კი, წყაროების მიხედვით, ხმელთაშუა ზღვის მონათვაჭრეებმა მოატყუეს და ჩრდილოეთ აფრიკაში მონებად გაყიდეს.
ისტორიკოსები კამათობენ, რამდენად იყვნენ ისინი მართლაც ბავშვები — შესაძლოა მათ შორის ბევრი ღარიბი ახალგაზრდა და მოზარდიც იყო.
6. სალადინი ჯვაროსნების მტერი იყო, მაგრამ რაინდული ღირსებით გამოირჩეოდა
1187 წელს სალადინმა ჰატინის ბრძოლაში ჯვაროსნები დაამარცხა და იერუსალიმი დაიბრუნა.
ბევრი ევროპელი მემატიანეც კი აღიარებდა, რომ სალადინი განსაკუთრებული პატიოსნებითა და კეთილშობილებით გამოირჩეოდა.
მან:
- არ მოაწყო ისეთი მასობრივი ხოცვა, როგორიც 1099 წელს მოხდა;
- მოსახლეობის დიდ ნაწილს გამოსასყიდის გადახდის შემდეგ ქალაქის დატოვების უფლება მისცა;
- ღარიბი ადამიანების ნაწილი საკუთარი ხარჯითაც კი გაათავისუფლა.
ამან სალადინი შუა საუკუნეების ერთ-ერთ ყველაზე პატივსაცემ მმართველად აქცია როგორც აღმოსავლეთში, ისე დასავლეთში.
7. ჯვაროსნებს შორის მუდმივი დაპირისპირება იყო
ფილმებში ისინი ერთიან ძალად არიან ნაჩვენები, თუმცა სინამდვილეში:
- ფრანგები;
- ინგლისელები;
- გერმანელები;
- იტალიელები
ხშირად ერთმანეთთანაც კამათობდნენ.
არაერთი სამხედრო ოპერაცია სწორედ უთანხმოების გამო ჩავარდა.
ზოგჯერ მეფეები ერთმანეთს უფრო დიდ საფრთხედ მიიჩნევდნენ, ვიდრე მოწინააღმდეგეს.
8. ჯვაროსნულმა ლაშქრობებმა ევროპა შეცვალა
ომებმა მხოლოდ ნგრევა არ მოიტანა.
ევროპაში დაბრუნებულებმა აღმოსავლეთიდან ჩაიტანეს:
- ახალი სანელებლები;
- შაქარი;
- ლიმონი;
- ბრინჯი;
- მათემატიკური და სამედიცინო ცოდნის ნაწილი;
- არაბული სამყაროს მეცნიერული მიღწევები.
ვაჭრობა მნიშვნელოვნად განვითარდა, გაძლიერდა ვენეცია, გენუა და სხვა იტალიური ქალაქები.
9. ჯვაროსნულმა ლაშქრობებმა ტამპლიერებიც შექმნა
პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ იერუსალიმისკენ მომლოცველთა რაოდენობა გაიზარდა.
მათი დაცვის მიზნით შეიქმნა ტამპლიერთა ორდენი, რომელიც მოგვიანებით ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან სამხედრო და ფინანსურ ორგანიზაციად იქცა.
მათ შესახებ მრავალი ლეგენდა არსებობს:
- წმინდა გრაალი;
- აღთქმის კიდობანი;
- დაკარგული განძი;
- საიდუმლო გვირაბები;
- მასონებთან სავარაუდო კავშირი.
თუმცა ამ თეორიების უმეტესობა დღემდე დაუდასტურებელია და ისტორიული მტკიცებულებები არ გააჩნია.
10. ჯვაროსნული ლაშქრობები არც გამარჯვებით დასრულდა და არც სრული მარცხით
1291 წელს ქალაქ აკრას დაცემის შემდეგ ქრისტიანებმა წმინდა მიწაზე უკანასკნელი საყრდენიც დაკარგეს.
მიუხედავად ამისა, ჯვაროსნულმა ლაშქრობებმა:
- შეცვალა ევროპის ეკონომიკა;
- დააჩქარა საერთაშორისო ვაჭრობა;
- გააძლიერა პაპის პოლიტიკური გავლენა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში;
- დაასუსტა ბიზანტიის იმპერია;
- გააღრმავა ქრისტიანულ და მუსლიმურ სამყაროს შორის დაპირისპირება, რომლის კვალი საუკუნეების განმავლობაში დარჩა.
საინტერესო დეტალები, რომლებიც ცოტამ თუ იცის
ყველაზე ხანგრძლივი ალყა
ქალაქ აკრას ალყა თითქმის ორი წელი გაგრძელდა (1189–1191).
ყველაზე ცნობილი მეფე
ინგლისის მეფე რიჩარდ ლომგული იმდენად სახელგანთქმული გახდა, რომ მის შესახებ ლეგენდები სიცოცხლეშივე იქმნებოდა. მიუხედავად ამისა, მან იერუსალიმის დაბრუნება ვერ შეძლო.
ყველაზე ძლიერი ციხესიმაგრე
სირიაში მდებარე კრაკ დე შევალიე შუა საუკუნეების სამხედრო არქიტექტურის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად მიიჩნევა. მისი მასიური კედლები და ორმაგი თავდაცვითი სისტემა საუკუნეების განმავლობაში თითქმის აუღებელი იყო.
ყველაზე დიდი ირონია
ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს ქრისტიანები არაერთხელ ებრძოდნენ სხვა ქრისტიანებს, ხოლო მუსლიმური სახელმწიფოებიც ხშირად ერთმანეთთან ომობდნენ. ეს გვახსენებს, რომ კონფლიქტები მხოლოდ რელიგიით არ აიხსნება — მათ უკან ხშირად პოლიტიკა, ძალაუფლება და ეკონომიკური ინტერესები იდგა.
დასკვნა
ჯვაროსნული ლაშქრობები მხოლოდ რელიგიური ომები არ ყოფილა. ისინი წარმოადგენდა რწმენის, პოლიტიკის, ეკონომიკისა და ადამიანური ამბიციების რთულ ნაზავს. ამ ეპოქამ წარმოშვა გმირებიც, ტრაგედიებიც, ლეგენდებიც და საიდუმლოებებიც, რომლებიც დღემდე აინტრიგებს ისტორიკოსებსა და ისტორიის მოყვარულებს.
მრავალი გავრცელებული ისტორია — მაგალითად, ტამპლიერთა დაკარგული განძი, წმინდა გრაალის ძიება ან საიდუმლო საზოგადოებებთან კავშირი — დღემდე ლეგენდებისა და ჰიპოთეზების სფეროში რჩება. თუმცა დადასტურებული ისტორიული ფაქტებიც საკმარისია იმის გასაგებად, რომ ჯვაროსნული ლაშქრობები შუა საუკუნეების ერთ-ერთი ყველაზე დრამატული და გარდამტეხი პერიოდი იყო, რომლის გავლენა თანამედროვე სამყაროზეც იგრძნობა.
თუ სტატია თქვენთვის საინტერესო იყო, გაუზიარეთ მეგობრებს და დატოვეთ კომენტარი.
